Под ѕидините што денес најчесто ги поврзуваме со цар Самуил се наоѓаат траги од живот стари илјадници години. Археолозите повторно се вратија на Самуиловата тврдина во Охрид, каде што започнаа годинешните истражувања со цел да се доистражи локалитетот, да се документираат археолошките остатоци и да се создадат услови за неговата идна ревитализација.
Проектот е финансиран од Министерството за култура и туризам, а со истражувањата раководи археологот и виш кустос Анатоли Арнаудоски. Засега не е најавено дека тимот трага по некој конкретен предмет или „сензационално откритие“. Очекувањата се новите ископувања да дадат дополнителни сознанија за развојот и функцијата на просторот низ различните историски периоди.
А токму претходните археолошки кампањи покажуваат зошто секое ново копање на овој рид може да отвори сосема ново поглавје од историјата на Охрид.
Тврдината е многу постара од Самуил
Иако денешниот изглед и името на тврдината најсилно се врзуваат со средновековниот период, археолошките наоди покажуваат дека ридот бил користен многу векови претходно.
При систематските ископувања од почетокот на овој век биле откриени траги што сведочат за живот на просторот уште во бронзеното време, пред околу три милениуми, како и материјал од архајскиот и хеленистичкиот период. Археолошки се потврдени и остатоци од постара фортификација – камени блокови покрај северниот бедем на денешната цитадела.
Тоа значи дека под средновековните ѕидини не се крие само приказната за времето на Самуил. Просторот бил менуван, доградуван и повторно користен низ античкиот, византискиот, средновековниот и османлискиот период.
Токму таа хронолошка сложеност ја прави Самуиловата тврдина еден од најинтересните археолошки простори во Охрид.
Во 2024 година, на пример, истражувачите го насочиле вниманието кон новооткриена некропола од 12 век, фамилијарна доцноантичка гробница и фрагменти од мозаик поврзани со архитектонски остатоци во јужниот дел на цитаделата.
Неколку години претходно, археолозите го истражуваа и јужниот дел на тврдината каде што се наоѓале објекти од османлискиот период. Во кампањата од 2022 година биле истражени околу 150 квадратни метри и биле откриени делови од поголем архитектонски комплекс, керамички садови, глеѓосани чинии, лулиња, монети и други предмети поврзани со секојдневниот живот на луѓето што го користеле просторот низ различни периоди.
Уште порано, во јужната половина од цитаделата, биле истражувани остатоците од објект поврзан со Џеладин-бег, охридскиот управител од почетокот на 19 век.
Од археолошки локалитет до нов културен простор
Но, годинешното копање има и друга димензија. Археологијата треба да биде основа за поголемата ревитализација на Самуиловата тврдина.
Најавениот проект предвидува уредување на просторот, обновување и заживување на летната сцена, партерно уредување, нови патеки за движење на посетителите, подобра презентација и означување на археолошките содржини, санитарен јазол, како и ново осветлување и озвучување. Паралелно со тие активности се планирани и обемни археолошки истражувања.
Идејата е тврдината да не остане само место од кое туристите го фотографираат Охридското Езеро, туку посетителот полесно да разбере што точно гледа и кои историски слоеви се наоѓаат во внатрешноста на комплексот.
Тоа е особено важно затоа што сегашните бедеми се само највидливиот дел од локалитетот. Под нив и меѓу нив археолозите во изминатите децении пронаоѓаа траги што временски се протегаат од праисторијата, преку антиката и средниот век, до последните векови на османлиското владеење.
Годинешната археолошка сезона сега треба да покаже уште колку од таа долга историја останало неистражено под еден од најпрепознатливите симболи на Охрид.
