Регионалниот форум на бранители на човековите права се одржува денеска во Приштина, обединувајќи претставници на граѓанското општество, бранители на човековите права, јавни институции, меѓународни организации, правни експерти, новинари и регионални актери од Западен Балкан.
Форумот го организира Младинската иницијатива за човекови права – Косово (YIHR KS), во рамки на програмската активност „Унапредување на човековите права: зајакнување на граѓанските организации за позитивни промени во Косово“, поддржана од УНМИК/ОХЦХР.
Настанот се одржува во време кога бранителите на човековите права низ регионот продолжуваат да се соочуваат со закани, заплашување, напади, кампањи за оцрнување, недоволна институционална заштита и ограничено јавно признавање на нивната улога. Според организаторите, конференцијата има цел да ја зајакне регионалната соработка меѓу актерите од граѓанското општество и да придонесе кон поефикасна заштита на бранителите на човековите права преку дијалог, размена на добри практики и промоција на меѓународните стандарди за човекови права.
„Целта на оваа конференција е да создаде значаен регионален простор за дијалог, соработка и заедничко дејствување во поддршка на бранителите на човековите права“, изјави Маригона Шабиу, извршна директорка на YIHR Косово. „Со тоа што ги обединуваме граѓанските организации, институциите, меѓународните актери и бранителите од целиот Западен Балкан, сакаме да размениме искуства, да ги идентификуваме заедничките предизвици и да придонесеме кон посилни механизми за заштита, поголемо признавање и поефикасна практична примена на стандардите за човекови права.“
Централна референтна точка на форумот е Декларацијата на ОН за бранителите на човековите права, усвоена во 1998 година, која ги потврдува правата и одговорностите на поединците и групите што работат на заштита и унапредување на човековите права, како и обврските на институциите да ги заштитат.
Конференцијата е поврзана и со тековната рамка на политики за човекови права во Косово. Со оглед на тоа што актуелната Програма за заштита и унапредување на човековите права 2021–2025 е на крајот, а подготовките за следната програма за периодот 2026–2031 се во тек, форумот се гледа како можност за заштитата на бранителите на човековите права суштински да се интегрира во идните политики и институционални рамки.
Програмата започна во средата навечер, на 10 јуни, со прием за добредојде организиран од Институцијата Омбудсман на Република Косово во хотелот „Сириус“ во Приштина. Обраќања за добредојде имаа Мајлинда Синани Лулај, заменичка омбудсманка на Косово, и Шабиу.
Официјалната конференциска програма на 11 јуни беше отворена со обраќања на Маригона Шабиу, и Ниман Хајдари, заменик омбудсман на Косово. Воведната сесија вклучува и главни обраќања на Питер Н. Дуе, шеф на УНМИК и специјален претставник на генералниот секретар на ОН, Андреа Болањос Варгас, специјална известувачка на ОН за бранителите на човековите права, како и други институционални претставници.
Првиот панел, насловен „Бранителите на човековите права во Западен Балкан – актуелни трендови и предизвици“, го модерира новинарката и извршна директорка на БИРН Косово, Јета Џара. Панелистки се извршната директорка на YIHR Србија, Софија Тодоровиќ, извршната директорка на YIHR Хрватска, Ирис Кнежевиќ, проектната координаторка на YIHR Босна и Херцеговина, Ајна Мешиќ, како и програмската менаџерка во KCSF, Трина Бинаку.
Посебен панел е посветен на спроведувањето на Декларацијата на ОН за бранителите на човековите права, под модерација на Жером Бујжу, шеф на Канцеларијата за човекови права на УНМИК и претставник на ОХЦХР во Косово. Панелот обединува институционални актери од Косово и Албанија, меѓу кои Мирела Ррумбулаку, комесарка за заштита од дискриминација на Албанија, и Хабит Хајредини, директор на Канцеларијата за добро владеење при Канцеларијата на премиерот на Косово.
Форумот се осврнува и на улогата на националните институции за човекови права во заштитата на бранителите на човековите права, со учество на претставници на Институцијата Омбудсман на Косово, Уставниот суд, Агенцијата за информации и приватност, граѓанското општество и медиумските регулаторни тела.
Една од практичните компоненти на конференцијата е презентацијата за проценка на ризици за бранителите на човековите права, што ја одржува Хегине Бабајан, координаторка за развој на капацитети во Front Line Defenders.
Завршниот панел на форумот, „Патот напред – регионална соработка и застапување за заштита на бранителите на човековите права“, се фокусира на идната регионална соработка, застапување и практични механизми за поддршка. Панелот го модерира Рајмонда Силбије, програмска директорка во CSGD. Панелисти се Жаклин Лекатари, новинарка, Џабир Дерала, претседател на ЦИВИЛ – Центар за слобода, Катица Максан, проектна координаторка во CEDEM, и Леонида Моличај, извршна директорка на QIKA.
Учеството на претставник на ЦИВИЛ на форумот е во контекст на долгогодишната работа на организацијата во областа на човековите права, демократијата, изборниот мониторинг, медиумските слободи и борбата против дезинформациите и хибридните закани на локално, регионално и меѓународно ниво.
Се очекува форумот да придонесе кон посилни регионални врски меѓу бранителите на човековите права и граѓанските организации, истовремено охрабрувајќи ги институциите да ги признаат, заштитат и поддржат оние што работат на одбрана на фундаменталните права, демократските вредности, владеењето на правото и отчетноста низ Западен Балкан.
Конференцијата ќе заврши со завршни обраќања во кои ќе бидат сумирани клучните пораки и можните следни чекори за регионална соработка и застапување.
