патишта и културни проекти. Моделот ја намалува нееднаквоста меѓу рударските региони и метрополите и го прави рударството дел од позитивен регионален развој.
Влијание врз идентитетот на заедниците
Во сите овие земји, рударството е повеќе од индустрија – тоа е дел од идентитетот. Во Норвешка традиционално рударството се врзува со зелената агенда и јавниот интерес. Јавната расправа за Арктикот е и симбол на тоа колку е важно секое граѓанско мислење во националната стратегија. Во Шведска, музеите и локалните фестивали ја раскажуваат рударската историја, додека во Канада, домородните уметници и културни центри ја интегрираат рударската приказна во современата култура. Во Австралија, локалните спортски клубови и културни настани се финансирани со рударски приходи.
Токму преку овие културни и институционални форми, рударството гради чувство на припадност и гордост, иако секогаш опстојуваат критички гледишта за еколошките ризици.
Македонија пред изборот
Македонија е на прагот на истите дилеми. Како да се извлече економска корист од рударството која ќе ја сподели со заедницата и да се заштити животната средина и локалниот развој? Поуките од Шведска, Норвешка, Канада и Австралија покажуваат дека клучот е во транспарентност, учество на јавноста во процесите, јасна распределба на приходите и долгорочна рекултивација. Рударството може да биде индустрија што е мотор на локален развој, но само ако државата, општините и заедниците се вистински партнери во процесите.
Во државата работат неколку рудници за оловно-цинкова руда, општествено одговорни компании кои се силно поврзани со локалните заедници. Добар пример е рудникот Злетово, управуван од Булмак 2016. Рудникот е симбол на македонската рударска традиција, со речиси едновековна историја – неговата експлоатација започнала уште во 1920-тите години. Тој е воедно и најстариот сè уште активен рудник во земјата и има длабок белег врз идентитетот и развојот на регионот.
Развојот на Пробиштип како град е органски врзан со рударството. Отворањето и ширењето на рудникот довеле до индустријализација, создавање нови работни места и доселување на нови генерации. Со текот на времето, рударството станало основа за изградба на училиштa, спортска инфраструктура, културни домови и јавни сервиси што го формирале ликот на градот.
Рудниците како Злетово и Тораница се едни од најстабилните извори на приходи и вработувања во регионот. Концесиските надоместоци што Булмак 2016 ги уплатува во општинските буџети на Пробиштип и Крива Паланка се значаен финансиски ресурс, кој директно се реинвестира во локални проекти, подобрување на инфраструктурата и јавните услуги.
Како дел од настојувањето да биде активен партнер на заедницата, Булмак 2016 развива програми за практична настава со средните училишта и Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип, овозможува стипендии за идни инженери, поддржува локални спортски клубови и организира јавни настани по повод Денот на рударите. Овие активности градат врска на доверба и создаваат чувство дека рударството е дел од секојдневниот живот, а не само индустрија што функционира паралелно со заедницата.
Поуката од македонските искуства е јасна: рударството е повеќе од економска активност, тоа е дел од културниот и урбаниот идентитет на цели региони. Тоа може да биде мотор на локален развој, но само ако компаниите останат активни партнери, а државата обезбеди фер и транспарентна рамка за сите страни.
