На планинскиот врв Серо Пачон во Чиле почна едно од најамбициозните астрономски снимања во историјата. Опсерваторијата „Вера Рубин“, опремена со најголемата дигитална камера некогаш изградена за астрономија, го започна десетгодишниот проект „Легаси сурвеј оф спејс енд тајм“, со кој ќе се снима јужното небо секои неколку ноќи. Проектот треба да им помогне на научниците подобро да ги разберат темната материја, темната енергија, развојот на галаксиите и објектите во Сончевиот систем.
Во срцето на опсерваторијата е камера со резолуција од 3.200 мегапиксели, голема колку мал автомобил и со сензор составен од 189 детекторски чипови. Таа е најголемата дигитална камера изградена за астрономија и може да создава снимки толку големи што за нивно прикажување би биле потребни околу 1.500 екрани со висока резолуција.
Опсерваторијата ќе го снима небото во ритам што досега не бил можен: нова слика приближно на секои 40 секунди и околу 10 терабајти податоци секоја ноќ. Во текот на десетгодишното снимање, „Вера Рубин“ треба да создаде огромен временски запис на вселената, во кој ќе може да се следи како се менуваат ѕвездите, галаксиите, астероидите и други небесни појави.
Проектот го води астрономот Жељко Ивезиќ, професор на Универзитетот во Вашингтон, кој е поврзан со проектот ЛССТ уште од неговите почетоци во раните 2000-ти години. Тој претходно беше и проектен научник и заменик-директор на градежниот проект на опсерваторијата.
Според најавите, системот ќе создава и до седум милиони предупредувања дневно за промени на ноќното небо. Тоа значи дека астрономите ќе можат брзо да реагираат кога ќе се појави нова супернова, необичен астероид, активна црна дупка или друг краткотраен космички настан.
Ова е особено важно за таканаречената повеќегласничка астрономија, која ги проучува вселенските настани преку повеќе видови сигнали — светлина, гравитациски бранови, космички зраци и други траги. Брзото откривање на промени на небото ќе им овозможи на телескопите низ светот навреме да се насочат кон настани што траат кратко, но носат огромна научна вредност.
Уште во пробниот период, опсерваторијата покажа колку може да биде моќна. Во раната фаза биле откриени повеќе од 11.000 претходно непознати астероиди, меѓу кои 33 објекти блиски до Земјата и 380 тела зад орбитата на Нептун.
Научната цел на проектот е многу поширока од создавање убави снимки од вселената. Со повторено снимање на истите делови од небото, научниците ќе можат да следат како се движат и менуваат објектите низ времето. Таквиот пристап може да помогне во откривање на нови астероиди и комети, во мапирање на Млечниот Пат, во проучување на далечни галаксии и во тестирање на моделите за темна материја и темна енергија.
Опсерваторијата „Вера Рубин“ е заеднички проект финансиран од американската Национална научна фондација и Канцеларијата за наука на Министерството за енергетика на САД. Податоците од проектот ќе бидат достапни преку онлајн платформа, што значи дека научниците нема да мора физички да бидат во Чиле за да работат со резултатите од телескопот.
Во суштина, „Вера Рубин“ не прави само нова фотографија на вселената. Таа ќе создава долгорочен филм за тоа како се менува ноќното небо. Токму затоа научниците го опишуваат проектот како нова ера во астрономијата — ера во која вселената нема само да се гледа подлабоко, туку и ќе се следи во движење.
