Речиси 85% од луѓето во светот имаат барем една родова предрасуда кон жените, покажува Gender Social Norms Index 2023 на UNDP. И покрај напредокот во законите, политиките и формалната застапеност на жените, предрасудите остануваат една од најголемите пречки за вистинска родова еднаквост. Социјалните норми и предрасуди се формираат уште од најрана возраст преку семејството, образованието, медиумите, религијата и работното место. Тие често опстојуваат дури и кога поединците лично не се согласуваат со нив, поради што нивната промена е сложен, но неопходен процес.
Според истражувањето, кое опфаќа 80 земји и над 85% од светското население, напредокот во намалувањето на родовите предрасуди е бавен – од 86,9% во периодот 2010–2014 на 84,6% во периодот 2017–2022 година. Ова укажува дека промените во општествените ставови не го следат со исто темпо институционалниот и политичкиот напредок.
Податоците покажуваат дека родовите предрасуди се присутни и кај мажите и кај жените, но во сите димензии нивото е повисоко кај мажите, што укажува на посилна поддршка за традиционалните родови улоги.
Најизразени се предрасудите поврзани со физичкиот интегритет, односно ставовите за насилството и репродуктивните права, додека најниско ниво на предрасуди е забележано во областа на образованието.
Високото ниво на предрасуди поврзани со физичкиот интегритет укажува на сериозни предизвици во однос на безбедноста, насилството врз жените и репродуктивните права. Истовремено, високото ниво на политички и економски предрасуди помага да се објасни зошто жените и понатаму се недоволно застапени во лидерски и одлучувачки позиции.
Од друга страна, пониското ниво на образовни предрасуди покажува дека долгорочните политики и инвестиции можат да придонесат кон промена на општествените норми и поголема родова еднаквост.
Податоците дополнително покажуваат дека предрасудите се распространети во сите клучни сфери на општеството. Политички предрасуди имаат 61% од луѓето, економски 60%, а дури 75% имаат предрасуди поврзани со физичкиот интегритет. Во пракса, тоа значи дека значителен дел од населението сè уште верува дека мажите се подобри политички лидери, дека треба да имаат предност на пазарот на труд или дека имаат поголеми права во одлучувањето за прашања поврзани со репродуктивното здравје.
Високото ниво на политички и економски предрасуди помага да се објасни зошто жените и понатаму се недоволно застапени во лидерски и одлучувачки позиции. Овие ставови ја ограничуваат перцепцијата за жените како лидери и носители на економска моќ, а нивните последици се видливи преку пониска стапка на вработеност, ограничен пристап до раководни позиции и постоењето на родов јаз во платите.
Истражувањето дополнително покажува дека во земјите со поголема застапеност на жени во парламентите, политичките предрасуди се пониски. Иако Македонија не е директно анализирана во овој сегмент, наодот јасно ја потврдува врската помеѓу видливоста на жените во јавниот живот и намалувањето на стереотипите.
Во пракса, упорноста на предрасудите значи дека дури и кога жените се присутни во политиката, институциите или бизнисот, тие често имаат ограничен пристап до вистинска моќ и одлучување. Ова се рефлектира преку т.н. вертикален јаз – недоволна застапеност во највисоките управувачки позиции и концентрација во помалку влијателни сектори.
Од друга страна, образованието претставува најпозитивен пример за напредок. Само 28% од луѓето сметаат дека високото образование е поважно за мажите отколку за жените, што е значително пониско во споредба со останатите димензии. Ова покажува дека долгорочните политики и инвестиции можат успешно да придонесат кон промена на општествените норми. Сепак, и покрај напредокот во образованието, тој не се пренесува автоматски во економската и политичката сфера, што дополнително ја нагласува улогата на пазарот на труд, институционалните бариери и длабоко вкоренетите социјални норми во ограничувањето на целосното искористување на потенцијалот на жените.
