Дебатата за изборната реформа во Северна Македонија повторно се интензивира. Вчера, во Министерството за правда, претставници на политичките партии се собраа да разговараат за измените на Изборниот законик, при што во фокусот на дискусијата беше моделот со една изборна единица за целата територија на државата. На прв поглед, овој модел може да изгледа подемократски, но за Албанците претставува ризик за нивната правична и пропорционална застапеност во Собранието на Северна Македонија, пишува Журнал.
Една изборна единица – формална еднаквост, реална неправда
Предлогот за една изборна единица има за цел да воспостави формална „еднаквост“ за сите гласачи, но во практиката може да создаде структурна нееднаквост за Албанците.
Географската распространетост на Албанците во Северна Македонија е главно концентрирана во западните и северозападните региони на земјата, односно во Полошкиот Регион, Тетово, Гостивар, Струга, Дебар и Кичево. Источните и југоисточните делови на државата, пак, се претежно населени со Македонци, додека застапеноста на албанското население таму е значително помала.
Во систем со една изборна единица, каде што гласовите се пресметуваат на национално ниво, гласот на еден албански граѓанин од Струга или Тетово, според критичарите на овој модел, би можел да има помало влијание од гласот на граѓанин од Штип или Велес, поради етничката структура на населението и можноста македонските партии полесно да мобилизираат гласачи во регионите каде што Македонците се мнозинство.
Според ваквите процени, последица би можела да биде недоволна застапеност на Албанците, иако тие сочинуваат повеќе од 25 проценти од вкупното население.
Зијадин Села: „Една изборна единица ги оштетува Албанците“
Оваа загриженост јавно ја изразувал и претседателот на Алијансата за Албанците, Зијадин Села, кој во повеќе наврати се спротивставил на воведувањето една изборна единица.
„Ние сме против изборен систем со една изборна единица бидејќи Албанците се оштетуваат. Албанците не се дел од населението во источниот дел на државата и процесот не може да се контролира“, изјавил Села.
Според него, поправедно решение е задржувањето на постојниот модел со шест изборни единици, кој, и покрај недостатоците, овозможува порамномерна географска распределба на претставеноста. Во текстот се наведува дека според овој модел, Скопје би обезбедило околу 30 пратеници, а Полошкиот Регион околу 22, со што би се зачувала реалната тежина на Албанците во политичкото одлучување.
ВМРО-ДПМНЕ поддржува една изборна единица, но со услов
„Доколку политичките партии успеат да постигнат договор и општ консензус државата да биде една изборна единица, ВМРО-ДПМНЕ нема да има проблем да го поддржи тоа решение“, изјави пратеникот Антонијо Милошоски.
Тој потсети дека партијата и во претходните разговори го застапувала истиот став, кој тогаш го споделувале и други политички субјекти, но до договор не дошло поради спротивставените предлози на дел од партиите.
„И во претходните разговори, како ВМРО-ДПМНЕ, го изразивме нашиот став дека сме за една изборна единица, а овој став го споделуваа и повеќе други партии. Но, за жал, две-три политички опции беа против. Некои предлагаа осум изборни единици, друга политичка партија предлагаше три изборни единици, додека ДУИ предложи поврзан праг од пет проценти како услов за една изборна единица. Беше очигледно дека е тешко да се постигне консензус. Доколку се постигне консензус, немаме никаков проблем државата да има една изборна единица“, истакна Милошоски.
Од друга страна, ДУИ поддржува една изборна единица со услов да се воведе праг од пет проценти, додека од ВЛЕН сè уште немаат изнесено јасен став за ова прашање.
Ризик за помалите албански партии
Една изборна единица може да претставува предизвик и за помалите албански партии, кои би можеле да не го достигнат националниот изборен праг и на тој начин да останат без пратеничко претставување.
Критичарите на овој модел предупредуваат дека системот, иако се предлага како начин за поголем плурализам и слободна конкуренција, би можел да доведе до поголема концентрација на политичката моќ кај поголемите партии, особено кај македонските политички субјекти.
Прашањето за бројот на изборни единици и изборниот праг останува дел од пошироката дебата за реформата на Изборниот законик, при што политичките партии имаат различни предлози за начинот на кој треба да се обезбеди застапеноста на граѓаните во Собранието.
