Падот на производството на хидроелектраните за 28,1% во август 2025 година директно ја зголеми зависноста на Македонија од увоз на електрична енергија, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.
Во август годинава, увозот достигна 150.637 MWh, што е речиси 20% повеќе во споредба со август 2024 година, кога изнесуваше 125.863 MWh. Истовремено, извозот на струја се намали на 122.846 MWh, наспроти 177.822 MWh една година претходно.
Според енергетските биланси, вкупното бруто домашно производство на електрична енергија во август изнесувало 381.301 MWh, покривајќи 93,2% од домашната потрошувачка. Пад на производството имаше и кај комбинираните централи – дури 45,4% помалку на годишно ниво.
Сушното лето ја одреди сликата на производството
Енергетските бројки го рефлектираат послабиот дотек во акумулациите и сушните услови што го одбележаа летото 2025 година.
Според Copernicus Climate Bulletin, Балканот бил меѓу регионите со сушни аномалии, додека Регионалниот центар за управување со суши (DMCSEE) регистрирал дефицит на врнежи и повисоки температури во централниот дел на полуостровот.
Овие услови ја намалија хидропроизводството дома, со што порасна потребата за увоз на електрична енергија.
Во август, хидроелектраните испорачаа 79.362 MWh, што претставува 20,8% од вкупното домашно производство.
Македонија сè уште силно зависна од енергетски увоз
Според официјалните податоци за 2024 година, над 60% од вкупната енергија што ја троши државата доаѓа од увоз.
Минатата година, Македонија увезла две третини од вкупната потрошена енергија, што ја прави една од најзависните држави во регионот од надворешни енергетски извори.
Оваа зависност се пренесува и на цената на електричната енергија – поголем увоз значи и поголема нестабилност и повисоки трошоци.
Затоа, зголемувањето на домашното производство и искористувањето на хидропотенцијалот се клучни за енергетска независност и стабилни цени.
Хидроенергијата – клучна за флексибилност и балансирање
Хидроцентралите претставуваат најфлексибилен извор на енергија – тие можат брзо да реагираат на промените во побарувачката, да надоместат недостиг кога нема сонце или ветер, и да ја намалат продукцијата кога обновливите извори се активни.
Инвестициите во пумпни хидроцентрали, кои овозможуваат складирање на енергија, би го намалиле влијанието на сезонските осцилации и би ја зголемиле стабилноста на системот.
Тоа е особено важно во земја како Македонија, каде голем дел од производството се базира на јаглен и гас, извори чувствителни на пазарните флуктуации и наметнати емисиски такси.
Неискористен потенцијал од 70%
Портфолиото на АД Електрани на Северна Македонија (ЕСМ) има 557 MW инсталирана моќност во хидроцентрали со просечно годишно производство од околу 1.200 GWh.
Сепак, според проценките, техничкиот хидропотенцијал на државата изнесува околу 5.500 GWh годишно, а тековно се користат само околу 1.500 GWh.
Тоа значи дека повеќе од 70% од потенцијалот е сè уште неискористен – или околу 4.000 GWh годишно.
Дури и ако не целиот потенцијал може да се искористи поради еколошките стандарди и заштитата на биодиверзитетот, можностите за нови инвестиции остануваат значајни.
Паметен пристап кон хидропотенцијалот
Наместо едноставно градење нови објекти, експертите препорачуваат „паметен“ пристап –
рехабилитација и модернизација на постојните хидроцентрали,
развој на пумпно-акумулациски системи за складирање енергија,
поставување мали хидроинсталации на водоводни и колекторски системи,
и почитување на строгите европски стандарди за биолошки минимум и миграција на рибата.
Таквиот систем би ја направил хидроенергијата не само извор на струја, туку и инфраструктура за стабилност – неопходна во ерата на растечките соларни и ветерни капацитети.
Август 2025 не е изолиран инцидент, туку сигнал дека хидроенергијата мора да стане приоритет во националната енергетска стратегија.
Секоја сушна година ја зголемува зависноста од увоз, а со тоа и ранливоста на системот.
Решението е јасно: модерни, флексибилни и интелигентни хидроинвестиции кои ќе овозможат стабилност, одржливост и енергетска самостојност на Македонија.
