Унгарскиот претседател Тамаш Шуљок го стави својот потпис на уставниот амандман со кој престанува неговата функција. Не поднесе оставка и не ја прифати политичката аргументација на новата власт, но оцени дека како шеф на државата нема законска основа да одбие да го прогласи актот што директно го отстранува од претседателската палата.
Со потписот беше завршена неколкунеделната пресметка меѓу Шуљок, избран во 2024 година со гласовите на Фидес, и новата влада на премиерот Петер Маѓар. Партијата Тиса, која на изборите во април ја прекина 16-годишната власт на Виктор Орбан, го обвини претседателот дека не ја претставува политичката промена во земјата и дека останал дел од институционалниот систем изграден во времето на Фидес.
Шуљок одби доброволно да се повлече. Владата потоа го искористи двотретинското мнозинство на Тиса и преку 17. амандман на унгарскиот Основен закон предвиде директно завршување на неговиот мандат поради „сериозна загуба на јавната доверба“. Амандманот беше усвоен со 139 гласа, наспроти шест, додека пратениците на Фидес ја бојкотираа седницата.
Политичкиот парадокс беше во тоа што токму Шуљок требаше да го прогласи уставниот акт со кој самиот се разрешува. Според унгарската процедура, претседателот можеше да го потпише амандманот или да се соочи со постапка за негово отстранување, по што документот ќе го прогласеше претседателот на парламентот. Маѓар јавно ја постави дилемата како избор меѓу оставка и потпис, но исходот во двата случаи беше ист – заминување на Шуљок од функцијата.
Шуљок во своето обраќање соопшти дека не се согласува со промените, но дека е должен да постапи во рамките на законот. Тој оцени дека амандманот создава опасен преседан, бидејќи парламентарното мнозинство со уставна интервенција отстранува конкретен носител на независна државна функција.
Уште пред гласањето, кабинетот на претседателот побара мислење од Венецијанската комисија. Во документот доставен до Комисијата беше наведено дека предложената промена има препознатлива политичка цел – отстранување на актуелниот претседател – и дека таквото персонализирано менување на Уставот може да ги наруши поделбата на власта, правната сигурност и независноста на претседателската функција.
Маѓар, пак, тврди дека неговата влада не ја презема државата, туку ги отстранува механизмите преку кои Орбан и по изборниот пораз го задржал влијанието врз клучните институции. Новиот премиер го нарекуваше Шуљок политичка фигура зависна од Фидес и тврдеше дека претседателот не реагирал на нарушувањето на демократските стандарди за време на претходната власт.
Смената на претседателот е само еден дел од поширокиот пакет. Амандманите воведуваат ограничување од 12 години за пратеничките мандати, нови антикорупциски механизми и задолжително пензионирање на судиите од Уставниот суд на 70-годишна возраст. Последната одредба директно го засега претседателот на судот Петер Полт, долгогодишен сојузник на Орбан.
Владата на Тиса по преземањето на власта започна и со укинување или реорганизација на институциите што ги смета за столбови на претходниот систем, меѓу нив Канцеларијата за заштита на суверенитетот и делови од јавниот медиумски сервис. Поддржувачите на Маѓар мерките ги претставуваат како демонтажа на авторитарното наследство на Орбан, додека Фидес предупредува дека новото мнозинство ги повторува истите практики на концентрација на моќ за кои ја критикуваше претходната власт.
Мандатот на Шуљок престанува на полноќ во понеделник. Претседателката на парламентот Агнеш Форстхофер привремено ќе ги извршува функциите на шеф на државата, а парламентот има рок од 30 дена да избере нов претседател.
