Повеќе од 90 лица се уапсени во Србија во изминатите две недели во серија полициски операции под сомнение за разни кривични дела. Меѓу уапсените се високи полициски службеници, банкари, вработени во покраинската и локалната самоуправа и директори на јавни претпријатија. Апсењата следеа по парламентарните избори одржани на 25 октомври.
Предвремените избори ги доби Студентската листа – Студентите победуваат, студентско движење кое предводеше двегодишни протести против владата. Протестите започнаа откако 16 лица загинаа кога се урна настрешница на реновираната железничка станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година.
Српската напредна партија (СНС), чија изборна листа ја водеше до неодамна српскиот претседател, Александар Вучиќ, ја загуби власта по 14 години.
Марко Кричак
Високи полициски службеници и сопственик на банка уапсени
Вести за нови апсења во Србија пристигнуваат речиси секојдневно во последните денови. Меѓу уапсените се и началникот на Управата за криминалистичка полиција, Марко Кричак, началникот на Службата за сузбивање на криминалот, Бошко Секулиќ и командантот на Специјалната антитерористичка единица, Игор Жмириќ.
Уапсени се уште 17 полицајци, а аналитичарите веруваат дека ова укажува на конфликти меѓу најмалку две фракции во полицијата. Полицијата го уапси и Давор Мацура, сопственик на Алта банка, која е блиска до одредени државни институции и компании. Тој и двајца негови соработници се осомничени дека зеле околу 380 милиони евра од трезорот на банката. Во банката е покрената постапка за стечај.
Покраинскиот секретар за социјална политика, Предраг Вулетиќ, и неговиот соработник, директорот на Републичкиот хидрометеоролошки завод, Југослав Николиќ, како и директорот на Поправниот дом Забела, Родољуб Рончевиќ, исто така беа уапсени под сомнение за злоупотреба.
Меѓу уапсените се и градоначалникот на Инѓија, Марко Гашиќ, со неговите соработници и група директори во Нови Сад. Под притисок на јавноста, и локалните функционери почнаа да даваат оставки.
Случаи што со години лежат во фиоки
Адвокатите предупредуваат дека за време на владата на СНС, беше речиси незамисливо полицијата и судството да дејствуваат независно врз основа на сопствен авторитет или врз основа на бројни извештаи што со години лежеле „во фиоки“. Тие веруваат дека апсењата во последните денови покажуваат дека деполитизацијата станала очигледна и опиплива во рамките на институциите.
Професорот на Правниот факултет во Белград, Горан Илиќ, потсети дека судовите и обвинителствата имале исти овластувања и претходно. Разликата, вели тој, била дали поединечните случаи ќе бидат ставени во фиока или ќе се постапува по нив.
„Во рамките на самите институции, струјата што беше настрана ја користи можноста да излезе на виделина“, изјави Илиќ за Радио и телевизија на Србија. Тој истакна дека меѓу уапсените има луѓе поврзани со претходната влада, која, според него, ја презела контролата врз судството.
Како резултат на тоа, повеќе од една деценија, со ретки исклучоци, јавноста немаше можност да види дека обвинителствата и судовите ја вршат својата работа непристрасно. Илиќ смета дека е „неоспорно“ што одредени луѓе од полицијата и обвинителството сега сакаат да се додворат на новата влада. Сепак, тој вели дека треба да се прашаат каде биле досега.
Отфрлено гонење на девет студенти
Вишото јавно обвинителство во Белград го отфрли кривичниот прогон на девет студенти уапсени по големиот протест против владата кон крајот на јуни 2025 година. Студентите беа обвинети за подготовка за соборување на уставниот поредок и загрозување на безбедноста на Србија.
Нивниот адвокат, Александар Радојичиќ, рече дека сега е време да се отвори прашањето за одговорност и да се утврди кој, како и зошто ги следел овие деца од јануари 2025 година.
Формирањето нова влада треба да започне со конститутивна седница на српскиот Парламент, по што пратениците имаат 90 дена да изберат нова влада. Во исто време, тече рокот за избор на нов српски претседател. По оставката на Александар Вучиќ на 27 септември, претседателските избори мора да се одржат најдоцна до 28 декември.
