Пензиите во Северна Македонија за месец септември ќе се зголемат за 3 отсто, а исплатата се очекува да се реализира во текот на октомври. Сепак, ова зголемување се оценува како недоволно во споредба со растот на цените на основните производи и услуги, што отвора прашање дали пензионерите реално ќе ја почувствуваат оваа промена во своите семејни буџети, пренесува „Журнал“.
Според податоците наведени во анализата, во период од една година цените на храната се зголемиле за 4,8 отсто, додека трошоците за одржување се зголемиле за 3,8 отсто. Тоа значи дека зголемувањето на пензиите од 3 отсто во пракса може да биде неутрализирано од растот на трошоците за живот.
Дополнително, во споредба со земјите од регионот, Северна Македонија продолжува да има една од најниските просечни пензии, со околу 457 евра. Следното усогласување на пензиите се очекува во март следната година, а дотогаш останува прашањето дали пензионерите ќе можат да го издржат континуираниот раст на трошоците.
Пензиите се зголемуваат за 3 отсто
Пензиите за септември, кои ќе се исплаќаат во октомври, ќе се зголемат за 3 отсто. Усогласувањето на пензиите според актуелниот закон ќе се врши процентуално, а не линеарно, како што бараа дел од пензионерите.
Тоа значи дека конечниот износ на пензијата за септември ќе се пресметува индивидуално за секој пензионер, во зависност од износот на пензијата што моментално ја прима.
Следното усогласување на пензиите, согласно законот, ќе биде во март следната година.
Актуелната формула се заснова на 50 отсто од растот на трошоците на животот и 50 отсто од растот на просечната исплатена нето-плата во првата половина од годината во споредба со претходните шест месеци.
Во меѓувреме, во последните две години пензиите четири пати беа зголемувани линеарно, при што секој пензионер доби вкупно по 7.000 денари повеќе, без оглед на висината на пензијата што ја примал претходно.
Минатата година, Уставниот суд отвори постапка за оценување на линеарното зголемување на пензиите, но во март годинава ја запре постапката, откако предлогот за оценување на уставноста на членот 2 од измените на Законот за пензиското и инвалидското осигурување од 2025 година не го доби потребното мнозинство од уставните судии.
Северна Македонија со пензии меѓу најниските во регионот
Пензиите во земјите од Западен Балкан покажуваат значителни разлики. Словенија и Хрватска имаат значително повисоки просечни пензии, додека останатите земји во регионот имаат пониски нивоа.
Во Словенија, просечната пензија за целосните старосни пензии изнесува околу 1.086 евра, додека во Хрватска околу 721 евро. Потоа следуваат Црна Гора со околу 561 евро, Србија со 485 евра и Северна Македонија со околу 457 евра.
Во Босна и Херцеговина пензиите се разликуваат во зависност од ентитетот и се движат од околу 280 до 340 евра. Во Косово, по последните зголемувања, просечната пензија се движи околу 230-240 евра.
Во меѓувреме, пензиите во Албанија и понатаму се меѓу најниските во регионот. Просечната урбана пензија се пресметува на околу 190-200 евра, додека руралните пензии се уште пониски. Албанската влада има цел до 2030 година просечната урбана пензија да достигне 400 евра.
Пензиите растат минимално, а животниот стандард поскапува
Иако инфлацијата во Северна Македонија бележи стабилизација во споредба со претходните години, цените на голем број основни производи и услуги продолжуваат да растат.
Според статистичките податоци за периодот август 2026 – август 2025 година, значително зголемување е забележано кај алкохолните пијалаци и тутунот од 9,4 отсто, рекреацијата и културата од 8,8 отсто, услугите во образованието од 5 отсто, рестораните и хотелите од 4,8 отсто, трошоците за вода, електрична енергија и греење од 3,8 отсто, додека транспортот поскапел за 3,4 отсто.
Според пресметките на Сојузот на синдикатите на Македонија, за покривање на минималните месечни трошоци на едно четиричлено семејство, само за храна и пијалаци сега се потребни повеќе од 25.000 денари.
Зголемувањето на трошоците за живот во текот на последната година дополнително го зголеми јазот меѓу приходите на граѓаните и реалните трошоци за живот.
Пензискиот систем се соочува со структурни проблеми
Пензискиот систем во Северна Македонија се соочува и со сериозни структурни и финансиски предизвици. Иако Владата и Фондот за пензиското и инвалидското осигурување гарантираат дека исплатата на тековните пензии е сигурна и редовна, долгорочната одржливост на системот останува значајно прашање.
За исплата на пензиите на повеќе од 340.000 пензионери потребни се околу 2,4 милијарди евра годишно, додека од придонесите се собираат околу 1,4 милијарди евра. Остатокот треба да се обезбеди од државниот буџет.
Пензискиот систем се темели на принципот на меѓугенерациска солидарност, при што актуелно вработените придонесуваат за исплата на пензиите на пензионерите. Сепак, стареењето на населението и иселувањето на младите создаваат дополнителен притисок врз системот.
Со цел да се спречат долгорочни проблеми, меѓународните финансиски институции, вклучително и Меѓународниот монетарен фонд и Светската банка, во различни периоди анализирале реформи на пензискиот систем. Меѓу разгледуваните опции се промените во возраста за пензионирање, управувањето со приватните фондови и начините за зголемување на приносот од инвестициите.
Владата да учи од Црна Гора
Во Црна Гора се спроведуваат промени во пензискиот систем и нови економски мерки насочени кон зголемување на приходите и подобрување на животниот стандард.
Црногорската влада го претстави новиот економски пакет наречен „Еуро модел“, кој предвидува значајни промени во приходите и начинот на усогласување на пензиите.
Од 2027 година пензиите се очекува да се усогласуваат четири пати годишно, наместо три пати како досега, со цел промените побрзо да ги следат движењата на трошоците за живот и платите.
Според презентираниот план, просечната пензија се очекува да надмине 600 евра, додека минималната пензија би надминала 500 евра. Владата, исто така, најави дека во декември пензионерите ќе добијат дополнителни 100 евра како поддршка за зимскиот период.
Токму во услови на вакви регионални промени, прашањето за реалното зголемување на пензиите и животниот стандард на пензионерите во Северна Македонија се очекува да остане една од главните економски и социјални теми. /Журнал.мк
