Минималната плата од 26.046 денари покрива само околу 37,9 отсто од вредноста на минималната синдикална кошница за четиричлено семејство. Тоа значи дека за покривање на основните месечни потреби се потребни речиси три минимални плати. Ова е главниот аргумент на пратеничката група на СДСМ, која поднесе предлог за измени на Законот за минимална плата. Во реалноста, загрижувачки е фактот што платата стагнира, додека цените значително растат.
Минимална плата од 600 евра?
Од СДСМ, како опозициска македонска партија, поранешната министерка за труд Јована Тренчевска, поранешниот вицепремиер Фатмир Битиќи и лидерот на СДСМ, Венко Филипче, бараат минималната плата да не биде пониска од 36.960 денари и да започне да се применува од октомври, со редовно усогласување во март согласно законската формула.
Тие посочуваат дека забавувањето на инфлацијата не го намалило товарот на трошоците за живот, кои и понатаму остануваат на високо ниво.
Во август 2026 година, минималната синдикална кошница достигна 68.675 денари, додека со вклучување на киријата за стан од 60 квадратни метри, потребната месечна сума достигнува 84.050 денари. Само за храна и безалкохолни пијалаци биле потребни 25.032 денари.
Разликата меѓу минималната плата и реалните трошоци останува голема, што, според предлагачите, ја потврдува потребата од итно зголемување на минималната плата.
Субвенции за работодавачите и буџетските дилеми
Предлог-законот предвидува и помош за работодавачите преку субвенционирање од државниот буџет на разликата во придонесите над зголемената нето-минимална плата, во износ од 10.914 денари за периодот од октомври 2026 до март 2027 година.
Вкупниот трошок за спроведување на мерката се проценува на над 10 милијарди денари.
Владата досега одбиваше да ги субвенционира придонесите за приватните компании, иако такви барања доаѓаа од бизнис-заедницата. Стопанската комора на Северна Македонија го објави предлог-законот на својата официјална веб-страница, оценувајќи дека субвенционирањето е клучен елемент за неговата реализација.
Во март, кога се утврдуваше минималната плата, Владата изјави дека е отворена за повисоко ниво од законски утврденото, доколку има договор меѓу синдикатите и работодавачите.
Сепак, Владата повтори дека нема да ги субвенционира придонесите, со што товарот останува врз приватниот сектор.
Законската формула и перспективите на социјалниот дијалог
Според актуелната регулатива, усогласувањето на минималната плата се врши секој март, врз основа на комбинација од растот на просечната нето-плата и индексот на трошоците на живот.
Минималната плата не може да биде пониска од 57 отсто од просечната нето-плата. Во јуни 2026 година, просечната нето-плата изнесувала 48.381 денар, додека минималната плата била 26.046 денари, односно само 53,8 отсто од просечната плата.
Овој дисбаланс, според предлагачите, покажува дека актуелната формула не успева доволно да ја заштити реалната куповна моќ на работниците. Пратениците предлагаат минималната плата да се утврдува на ниво што обезбедува материјално подобрување, а не само формално усогласување.
Министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, изјави дека Владата е отворена за дијалог со социјалните партнери за промена на формулата, пресметка според медијалната плата и нови колективни договори, но одлуките треба да се темелат на реални економски параметри.
Дебатата за минималната плата го одразува контрастот меѓу реалните трошоци за живот и економските политики. Синдикалната кошница од над 68 илјади денари, како и киријата која ја зголемува потребната сума на над 84 илјади денари, покажуваат дека актуелната минимална плата е значително под нивото на реалните месечни потреби на едно семејство.
Предлогот за зголемување на минималната плата на 36.960 денари е предмет на парламентарна постапка, а останува да се види дали Владата, синдикатите и работодавачите ќе постигнат договор за прашањето на придонесите и евентуалната промена на формулата за усогласување.
