Најновата акција на полицијата во Белград, во која беа уапсени тројца млади мажи под сомнение за трговија со дрога, нелегално оружје и фалсификување документи, повторно го отвори прашањето што се поставува сè почесто – колку е широка мрежата на скриени арсенали во главниот град и кој управува со нив од сенка.
За време на претресот на становите и другите простории што ги користеле осомничените, пронајден е сериозен арсенал – три пушки, меѓу кои снајперска и автоматска, неколку видови пиштоли, митралез, пригушувачи, рамки, ласерски нишан, повеќе од 320 парчиња муниција, како и супстанца за која се сомнева дека е експлозив со капаче за детонатор. Покрај тоа, откриени се наркотици, ваги за прецизно мерење, фалсификувани документи, ладно оружје, силиконски маски, како и возила што можат да се користат за транспорт.
Дека ваквите случаи не се изолирани, потврдува заплената од јануари оваа година. Потоа, во гаражата во Нов Белград беше пронајден уште посложен арсенал, а осомничениот беше маж (42), по професија фитнес тренер. Она што потоа беше откриено го надмина „вообичаениот“ опсег на криминал – импровизирани експлозивни направи со далечинско активирање, митралез, снајперска пушка, повеќе автоматски пушки и пиштоли, дури и противпешадиска мина, панцири со полициски ознаки, како и опрема за комуникација и прикривање на идентитетот.
Самата споредба на овие две заплени укажува на шема – не станува збор за поединечни случаи, туку за постоење на организирана инфраструктура. Разликата е само во нивото – додека некои „стекови“ служат како оперативни точки, други претставуваат посериозни логистички центри.
Видот на запленетото оружје дополнително го поставува прашањето за неговата намена. Автоматското оружје и експлозивните направи укажуваат на потенцијал за насилни конфронтации и дејствија со висок ризик, додека присуството на снајперски пушки со оптика сугерира можност за прецизно планирани и насочени напади. Таквата комбинација ретко постои без однапред дефинирана цел.
Дополнителна опрема – пригушувачи, лажни полициски значки, комуникациски уреди и силиконски маски – е особено индикативна. Силиконските маски овозможуваат целосна физичка трансформација и се користат кога целта е сторителот да стане непрепознатлив дури и пред камери или сведоци. Во комбинација со фалсификувани документи, ова укажува на високо ниво на подготовка и намера за прикривање на идентитетот во сите фази – од извршување до бегство.
Присуството на силиконска маска меѓу конфискуваните предмети дополнително го поставува прашањето за нивото на подготовка и намена на ваквите арсенали. Овој вид опрема не е поврзан со спонтан или „уличен“ криминал, туку со ситуации во кои клучниот елемент е прикривањето на идентитетот.
Случајот со убиството на адвокатот Драгослав Огњановиќ во Белград во 2018 година често се наведува како пример за ескалација на „професионализација“ на криминалните конфронтации, при што тогаш во јавноста се појавија информации дека напаѓачот користел средства за прикривање на својот идентитет, вклучително и силиконска маска, со цел да избегне препознавање и да ја комплицира истрагата. Иако деталите никогаш не се официјално потврдени, случајот останува симбол на преминот на криминалните групи кон „софистицирани“ методи за извршување тешки кривични дела.
Во овој контекст се гледаат најновите заплени во Белград. Комбинацијата од снајперско оружје, автоматско оружје, експлозиви, пригушувачи и силиконски маски укажува дека не станува збор за изолирани инциденти, туку за структури кои функционираат на планиран и организиран начин.
Таквиот арсенал не постои без специфична цел. Неговата структура сугерира подготовка за сериозни криминални активности – од целни ликвидации до вооружени конфронтации меѓу организирани групи. Особено загрижувачки е фактот што, заедно со оружјето, често се наоѓаат алатки за прикривање на идентитетот и фалсификувани документи, што укажува на повеќеслојна логистика и јасна поделба на улогите во рамките на криминалните мрежи.
Прашањето „кој го има оружјето“ води кон структурата на криминалните групи. Во двата случаи, може да се види истиот модел – оние со оружје често се само оперативци – луѓе задолжени за чување и логистика. Најчесто, тоа се помлади или членови од понизок ранг, кои се исто така најизложени на апсење. Организаторите и начелата остануваат во позадина, заштитени од слоеви на посредници.
Локациите каде што се наоѓа оружјето – гаражи, изнајмени станови и помошни згради – се избираат внимателно. Ваквите места овозможуваат дискреција, леснотија на движење и минимален ризик од сомневање. Во урбана средина, каде што има голема флуктуација на луѓе и возила, овие „стекови“ лесно се вклопуваат во секојдневниот живот.
Затоа безбедносните експерти предупредуваат дека секоја заплена, иако значајна, веројатно е само дел од поголемата слика. Откривањето на еден арсенал честопати значи дека има и други – можеби подобро скриени или сè уште активни.
Во овој контекст, клучното прашање не е само колку оружје е запленето, туку колку сè уште е таму и кој всушност ја контролира оваа „скриена мрежа што работи паралелно“.
„По војните што се водеа на територијата на поранешна Југославија, имаше огромна количина оружје што заврши во приватни раце. Сепак, не станува збор само за тоа – во нашето општество постои и одредена тенденција за поседување оружје, која често се формира уште од младоста“, вели криминологот Добривоје Радовановиќ за Euronews Serbia.
Сето ова, истакнува тој, заедно со ненадејниот развој на организираниот криминал во текот на деведесеттите години, доведе до појава на голема количина нелегално оружје. Таквото оружје е погодно за конфликти меѓу криминалните групи и е присутно денес, и како што вели, ќе остане сè додека постои организираниот криминал.
„Повремените акции во кои на граѓаните им е дозволено да предаваат оружје без казна имаат ограничен опсег во однос на вкупната количина во оптек. Сè уште постои голема достапност, па може да се каже дека на нелегалниот пазар може да се набави речиси секаков вид оружје. Не станува збор само за чување оружје за лична безбедност, туку и за развиен пазар кој ги следи потребите на криминалните структури. Во зависност од побарувачката, се менува и видот на оружјето, но автоматското оружје, снајперските пушки и експлозивните направи се уште се најбарани. Затоа е неопходна континуирана и зголемена контрола на надлежните органи – од претрес на возила и станови до откривање на скриени магацини – бидејќи ова во моментов е еден од клучните начини за борба против овој феномен“, рече Радовановиќ.
