Европската комисија им претстави на земјите членки на Европската Унија низа идеи за тоа како да се пристапи кон членството на идните држави во европскиот блок.
Сепак, се чини дека земјите членки не се подготвени да ги менуваат правилата на игра во процесот на проширување, иако некои земји од регионот веќе изразија подготвеност да се приклучат кон европскиот блок без целосни права како другите членки на ЕУ, дознава Радио Слободна Европа (РСЕ) од дипломатски извори во Брисел.
Како што дознава РСЕ, на 4 март била одржана вечера меѓу амбасадорите на земјите членки на ЕУ и Бјорн Зајберт, шеф на кабинетот на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, на која тој ги изнел можните опции како Унијата би можела да го продолжи процесот на прием на нови членки.
Три можни сценарија
Како што за РСЕ потврдија извори запознаени со расправата, Зајберт претставил три можни сценарија.
Првото сценарио, според нашите извори, би било таканаречено статус кво. Ова сценарио подразбира задржување на постојните правила и членство во ЕУ врз основа на заслуги.
Второто сценарио, според идеите од кабинетот на претседателката на Европската комисија, би подразбирало систематска и постепена интеграција.
Меѓу другото, во оваа опција се споменуваат таканаречени нови интеграциски пакети, како што се единствениот пазар или заедничката надворешна и безбедносна политика.
За време на вечерата било нагласено дека оваа опција би подразбирала поврзување на преговарачките кластери. Предлогот вклучува и таканаречени пресвртни точки, што значи постепено интегрирање во одделни европски политики во согласност со напредокот што го постигнуваат државите.
Сепак, Бјорн Зајберт предупредил дека за оваа опција би била потребна нова правна основа во рамките на ЕУ.
Третото сценарио во жаргон се нарекува „обратно членство“ или, како што некои европски функционери сакаат да му дадат пооптимистички тон, „постепено членство“.
Оваа опција подразбира две фази за идните членки на ЕУ: првата фаза би била членство и интеграција во одделни политики, додека втората фаза би опфатила постепено проширување на правата и обврските на таа членка.
Како што за РСЕ пренесоа извори запознаени со расправата, идејата за обратно или постепено членство веднаш наишла на одбивање од убедливо мнозинство земји членки на ЕУ.
Изворите на РСЕ тврдат дека некои земји не ја отфрлиле веднаш втората опција, наведувајќи дека би биле подготвени да ја разгледаат можноста идните членки на ЕУ да добијат пристап до одредени таканаречени водечки проекти, како што се енергетиката или европската област за плаќања во евра (SEPA).
Се разговарало и за пристап до SEPA
Откако американски функционери неофицијално им навестиле на новинарите дека побрзиот прием на Украина би можел да биде дел од мировен пакет, во бриселските кругови започнала расправа за можностите како да се забрза процесот на членство на Украина, дури и под услов земјата да не ги исполнила сите критериуми.
Разговорот на 4 март меѓу шефот на кабинетот на претседателката на Европската комисија и претставниците на земјите членки главно се однесувал токму на Украина.
На ова укажува и фактот што се разговарало за пристап до SEPA, каде што веќе некои земји од регионот се дел од овој систем иако не се членки на ЕУ.
Албанија и Црна Гора се приклучија кон географскиот опсег на SEPA во ноември 2024 година, Северна Македонија во март 2025 година, Србија во мај истата година, додека целосната оперативна подготвеност на банките се очекува до мај 2026 година.
Сепак, неизбежно е дека овие идеи, доколку се формализираат, ќе имаат влијание и врз земјите од Западен Балкан, од кои некои веќе напредувале во процесот на членство. Меѓу нив Црна Гора убедливо предничи, бидејќи се наоѓа во завршна фаза од преговорите за членство.
Клучен елемент на овие идеи е откажување од правото на вето кое го има секоја постојна земја членка на ЕУ.
Оваа идеја веќе отворено ја поддржаа претседателот на Србија Александар Вучиќ и премиерот на Албанија Еди Рама.
Тие во заеднички авторски текст за германскиот весник „Франкфуртер Алгемајне Цајтунг“ (FAZ) изразија подготвеност да се откажат од полноправно членство во првата фаза и предложија земјите кандидати најпрво да добијат пристап до европскиот единствен пазар и Шенген зоната.
Сепак, за Црна Гора моделот на постепено членство би бил помалку поволен, бидејќи државата со години се ангажира и напредува во комплексниот процес на интеграции со цел полноправно членство, како и сите други држави кои денес се дел од европскиот блок.
Црна Гора е најверојатната следна членка на ЕУ.
Останатите земји кои сериозно заостануваат во процесот би имале можност да излезат од ќор-сокак.
На пример, Северна Македонија евентуално би можела да ги надмине постојаните блокади од земјите членки, прво од Грција, а потоа од Бугарија, додека Босна и Херцеговина и Косово би имале можност да се приближат до европските структури иако не би ги исполниле сите услови.
РСЕ веќе објави дека европската комесарка Марта Кос силно се залага за алтернативен прием на идните членки, но дека нема целосна поддршка од Европската комисија.
Нејзината шефица Урсула фон дер Лајен, според сознанијата на РСЕ, би ја поддржала таа идеја доколку зад неа застанат земјите членки.
Вечерата одржана на 4 март била тест за подготвеноста на 27-те земји.
Изворите на РСЕ потврдија дека голем број амбасадори побарале збор.
Сепак, впечатокот е дека расправата покажала дека засега правилата на игра остануваат исти.
