Европската Унија одлучи да ги ограничи социјалните мрежи за лица помлади од 13 години. Исто така, не се дозволени лични профили за лица помлади од 15 години. Тоа значи дека од 13 до 15 години би постоеле детски профили креирани и надгледувани од родителите или старателите, со ограничена содржина и временско ограничување од еден час дневно. Исто така, децата не треба да бидат изложени на содржини што создаваат зависност.
Иако вакви ограничувања веќе воведуваат сè поголем број развиени земји, во Северна Македонија децата и понатаму имаат речиси неограничен пристап до социјалните мрежи, а контролата и надзорот остануваат недоволни.
Европа ги ограничува социјалните мрежи за малолетници
Ограничувањето на социјалните мрежи за малолетници е мерка што претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја истакна во својот годишен говор пред Европскиот парламент, а предлогот доби широка поддршка од европратениците.
Според предложените правила, социјалните мрежи не би биле достапни за деца под 13 години, додека лични профили не би биле дозволени за лица под 15 години. Профилите за малолетници би требало да бидат контролирани од родителите или старателите.
Сè поголем број земји веќе воведуваат ограничувања за користењето мобилни телефони од страна на децата, особено во училиштата, меѓу кои Холандија, Италија, Грција, Франција и други земји.
Некои држави отидоа чекор понатаму и воведоа ограничувања за користењето на социјалните мрежи. Австралија е првата земја што воведе забрана за користење на одредени социјални мрежи за деца под 16 години, додека Португалија и Шпанија исто така воведоа мерки во оваа област.
Телефоните им го одземаат детството на децата
Прекумерната употреба на технологијата им ја одзема на децата магијата на најубавите години, заменувајќи ги игрите на отворено, истражувањето и вистинската човечка интеракција со виртуелниот свет на екраните.
Наместо да ја развиваат фантазијата преку книгите или да учат да комуницираат преку игра со своите врсници, децата сè повеќе се изолираат зад сината светлина на паметните телефони.
Оваа рана зависност од брзи визуелни стимули и вештачка стимулација на допаминот може сериозно да влијае врз нивното ментално и физичко здравје. Таа може да предизвика проблеми со спиењето, намалена концентрација на училиште и сè поголема неспособност за справување со досадата или со емоциите од реалниот свет.
За да се запре оваа појава, родителите и општеството треба одлучно да интервенираат и да се обидат да ја вратат изгубената рамнотежа во животот на децата.
Од исклучително значење е да се постават јасни граници за времето поминато пред екраните и да се создадат заштитени простори и моменти во семејството во кои телефоните не се дозволени, како што се времето за оброци или спалните соби.
Со обезбедување здрави алтернативи за децата, како спортски активности, уметнички курсеви или едноставно повеќе квалитетно време со семејството, можеме да им го вратиме детството што го заслужуваат. Само преку свесен ангажман можеме да им помогнеме да растат здрави, креативни и поврзани со светот околу нив, а не со вештачки екран.
Децата кај нас поминуваат повеќе од 5 часа дневно на телефоните!
Во Северна Македонија, децата и малолетниците поминуваат исклучително многу време пред екраните и на интернет. Според официјалните податоци од истражувањата на Агенцијата за електронски комуникации (АЕК), околу 39 отсто од малолетниците во просек поминуваат повеќе од пет часа дневно на интернет.
Овој процент значително ги надминува препораките на Светската здравствена организација (СЗО), која советува времето пред екран за постарите деца да биде ограничено на еден до два часа дневно.
Иако уредите се масовно користени, статистиките покажуваат дека приближно половина од родителите, односно околу 46,3 отсто, се запознаени со постоењето на програми за родителска контрола (parental control), што значи дека голем дел од децата користат интернет без соодветен надзор или временско ограничување.
Платформите како TikTok, Instagram и Snapchat широко се користат од деца под дозволената возраст, често уште од основно училиште, и стануваат еден од главните извори на забава и комуникација.
Долгото поминување време на социјалните мрежи ја зголемува изложеноста на различни ризици. Според неодамнешни извештаи, околу едно од десет деца на возраст од 12 до 17 години во Северна Македонија доживеало некаква форма на злоупотреба или онлајн вознемирување.
Во Северна Македонија децата прават што сакаат!
Во Северна Македонија не постои општа законска забрана или државно блокирање на социјалните мрежи за деца. Платформите како TikTok, Instagram, Facebook и Snapchat се достапни без национален систем за задолжителна проверка на возраста.
Министерството за образование и наука има усвоено јасни правила со кои се забранува користењето мобилни телефони за време на наставата. Правилото важи и за учениците и за наставниците, со цел да се спречи одвлекувањето на вниманието за време на наставата, како и неовластеното снимање или фотографирање на наставниците и учениците.
Телефоните се оставаат на определено место пред почетокот на часот. Сепак, ова правило не се применува насекаде, а и само по себе не е доволно како ограничување.
Иако не постои посебен закон само за „социјалните мрежи“, Кривичниот законик на Северна Македонија строго ги санкционира кривичните дела извршени преку интернет. Ширењето говор на омраза врз национална, верска или расна основа преку социјалните мрежи претставува кривично дело, додека заканите и уцените преку пораки исто така се предмет на кривично гонење.
По случајот со групата „Јавна соба“ на Telegram, законодавството беше заострено, а сега ширењето експлицитни фотографии или лични податоци преку интернет без согласност на лицето може да биде казниво со затвор.
Сепак, во Северна Македонија сè уште не постои доволно развиена свест дека прекумерното користење на социјалните мрежи може да биде штетно за децата, а содржините често се објавуваат без доволна контрола.
Државните институции треба што поскоро да преземат соодветни мерки за ограничување и регулирање на пристапот на младите и децата до социјалните мрежи и паметните телефони.
