По повеќе од една деценија преговори, Советот на Европската унија и Европскиот парламент постигнаа договор за задржување на правото на бесплатен рачен багаж и надомест за доцнење на летовите според европските правила за правата на патниците во воздушниот сообраќај.
Според новите правила, патниците ќе продолжат да имаат право на бесплатен рачен багаж и финансиска надомест доколку нивниот лет доцни најмалку три часа. Ова беше едно од клучните барања на Европскиот парламент, на кое се спротивставија некои земји-членки на ЕУ.
Износите на надомест остануваат исти како што им се познати на авиокомпаниите речиси две децении. Ова носи предвидливост и правна сигурност – изјави висок дипломат на ЕУ откако беше постигнат договорот.
Патниците во Европа сè уште имаат право на надомест од 250 до 600 евра доколку нивниот лет е откажан или доцни повеќе од три часа.
Новиот текст дополнително прецизира дека авиокомпаниите ќе плаќаат:
300 евра за летови подолги од 3.500 километри,
600 евра ако доцнењето надмине четири часа или летот на крајот биде откажан.
Новите правила ефикасно ги укинуваат дополнителните трошоци за рачен багаж, кои станаа вообичаена практика во последниве години кај нискобуџетните авиокомпании како што се Ryanair и EasyJet. Патниците ќе имаат право на еден бесплатен личен предмет со димензии до 40 × 30 × 15 сантиметри, како што е торба или ранец, како и еден помал куфер на тркала со вкупни димензии до 100 сантиметри и тежина до седум килограми.
Кога законот ќе стапи на сила во 2027 година, авиокомпаниите ќе мора да ги вклучат двата вида рачен багаж во основната цена на авионската карта. Иако промената веројатно ќе доведе до повисоки почетни цени на билетите, особено за нискобуџетните превозници, кои моментално наплаќаат дополнително за поголем рачен багаж, патниците кои не носат куфер ќе можат да изберат поевтин билет и со тоа да остварат одредена заштеда.
Потрошувачките групи долго време тврдат дека надоместоците за рачен багаж се нелегални, особено кога станува збор за практиката на некои нискобуџетни компании, и дека патниците треба да имаат право на надомест за доцнење на летовите. Од друга страна, некои авиокомпании брзо воведуваат или ги зголемуваат надоместоците за рачен багаж во последните месеци, наведувајќи ги зголемените оперативни трошоци поради високите цени на авионското гориво, кои дополнително се зголемија поради нарушувањата на Блискиот Исток.
Договорот неодамна го постигнаа амбасадорите на земјите-членки на ЕУ и кипарското претседателство со Советот на ЕУ, кое трае до крајот на јуни. Се очекува Европскиот парламент да ја испрати својата конечна потврда за договорот во понеделник, со што формално ќе се заклучи законодавната постапка. Новите правила ќе важат од 2027 година.
Ревизијата на европските правила за заштита на патниците беше започната во 2013 година. За време на преговорите европратениците се залагаа за пошироки права на патниците во врска со багажот, како и за дополнителна заштита во случај на банкрот на авиокомпаниите. Сепак, некои земји-членки и самата авиоиндустрија се спротивставија на промените.
Виргинијус Синкевичиус, литвански европратеник од Партијата на зелените, потсети дека законот за права на патниците од 2004 година едноставно не беше прилагоден на денешната реалност, во која воздушниот сообраќај доживеа огромен раст.
„Во тоа време Ryanair превезуваше околу 23 милиони патници годишно. Во 2024 година превезуваше повеќе од 183 милиони, речиси осум пати повеќе. Wizzair не постоеше во тоа време, а Easy Jet беше мал пазарен играч. Денес нискобуџетните превозници доминираат во европскиот воздушен сообраќај, базирајќи го својот бизнис модел на одвојување на услугите што некогаш беа вклучени во цената на билетот и наплаќајќи ги одделно“, рече тој.
Еден дипломат од ЕУ рече дека старите правила повеќе не ги исполнуваат очекувањата на граѓаните и дека нивната ревизија е неопходна.
За време на претходните преговори некои земји-членки се залагаа за зголемување на прагот за надомест за доцнење од три на четири часа. Меѓу земјите што се спротивставија беа Германија, Португалија, Словенија и Шпанија.
Авиокомпаниите, од своја страна, бараа правото на надомест да се појави само по доцнење од најмалку пет часа. Тие тврдеа дека построгите правила би можеле да ги охрабрат да откажуваат летови за да избегнат казни.
