Најновиот Извештај за напредокот на Европската комисија за 2026 година ја затекнува Северна Македонија на добро позната крстосница, каде што конкретните достигнувања се соочуваат со континуирани застои. Од една страна, официјално Скопје е рангирано меѓу најдобрите во спроведувањето на Планот за раст на ЕУ и одржува целосна, 100-процентна усогласеност со европската надворешна политика. Од друга страна, овој успех е засенет од внатрешните проблеми, како што се процесот на пристапување, реформите во правосудството и борбата против корупцијата.
Овој извештај не е само статистички преглед, туку и јасен повик дека напредокот на хартија и во економијата никогаш не може да ги замени домашните задачи во областа на владеењето на правото, пишува „Журнал.мк“.
Каде Северна Македонија доби позитивни оценки?
Според Извештајот на Европската комисија за 2026 година, областите во кои Северна Македонија доби најпозитивни оценки и забележа најголем напредок се неколку.
На прво место се надворешната, безбедносната и одбранбената политика, каде што Северна Македонија ја задржа целосната усогласеност (100%) со надворешната и безбедносната политика на ЕУ, покажувајќи непоколеблив и стратешки став, особено во однос на мерките и санкциите поврзани со Украина.
Исто така, земјата беше оценета како една од најуспешните во рамките на Планот за раст за Западен Балкан. Европската комисија оценува дека Скопје постигнало одлучувачки напредок и навремено ги исполнило своите обврски во однос на економските и структурните реформи.
Значајно достигнување забележано во извештајот е успешното усвојување на Патоказот за реформата на јавната администрација, како и напредокот во спроведувањето на Патоказот за владеење на правото и акциските планови за заштита на малцинствата.
Во овој извештај е оценето и позитивното оживување на техничкиот дијалог. За првпат од 2021 година, Комитетот за стабилизација и асоцијација одржа состанок во април 2026 година, со што беше обновена редовната работа на заедничките тела со ЕУ, пишува „Журнал.мк“.
Каде најмногу потфрламе на патот кон ЕУ?
Според Извештајот за напредокот на Европската комисија, Северна Македонија покажала ограничен напредок или значителен застој во неколку важни области.
Најголемиот политички застој и понатаму останува неусвојувањето на уставните измени за вклучување на бугарското малцинство во Уставот. Ова е обврска што земјата ја презеде, но нејзиното исполнување и натаму го блокира официјалното отворање на пристапните поглавја.
Особено значајно е што извештајот констатира дека нема суштински напредок во спречувањето и борбата против корупцијата, која останува широко распространета во многу области. Се бара засилување на истрагите и кривичното гонење на високата корупција, како и конфискација на незаконски стекнатиот имот.
Во однос на реформите во правосудството, особено во Кривичниот законик, Северна Македонија заостанува во целосното усогласување со меѓународните стандарди. Брисел итно бара усвојување на нов Кривичен законик и Закон за кривична постапка, по континуираните критики за претходните измени со кои беа ублажени казните за злоупотреба на службената положба.
Во областа на Изборниот законик и дезинформациите, ЕУ оценува дека не е забележан никаков напредок во усогласувањето на Изборниот законик со препораките на ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија. Исто така, несоодветно остануваат адресирани изборните дезинформации и надворешните манипулации со информации.
Во областа на човековите права и медиумите, извештајот изразува загриженост поради случаите на заплашување и онлајн кампањите за клевета против новинарите и организациите на граѓанското општество. Исто така, се бара поголема транспарентност во однос на сопственоста на медиумите и распределбата на јавните средства за државно рекламирање.
Особено остра критика е упатена во однос на условите во затворите, кои и понатаму остануваат проблематични, додека се забележува застој во ефикасното справување со семејното насилство, кибернасилството и фемицидот, пишува „Журнал.мк“.
Како се оценуваат меѓуетничките односи во Извештајот за напредокот?
Во Извештајот за напредокот, објавен на 4 ноември, се истакнува дека меѓуетничката состојба останала стабилна и дека Охридскиот рамковен договор продолжил да се спроведува, иако предизвиците и понатаму постојат.
Во рамките на главните институционални и политички предизвици поврзани со духот и спроведувањето на Охридскиот договор, според овој извештај, ЕУ бара од земјата да изготви и спроведе Акциски план за заштита на правата на малцинските заедници. Предизвик и понатаму останува преточувањето на принципите на Охридскиот договор во конкретни буџетски и институционални стратегии, а не само декларативни ветувања.
Еден од столбовите на Охридскиот договор е правичната етничка застапеност во институциите. Постојаната препорака на ЕУ е вработувањата во јавната администрација и правосудството целосно да се засноваат на системот на заслуги и професионализам, избегнувајќи ја употребата на етничките критериуми како средство за партиски клиентелизам.
Извештајот укажува и на високото ниво на политичка поларизација меѓу македонскиот и албанскиот политички блок. Националистичката реторика или меѓусебните обвинувања за „дестабилизација“ и нарушување на механизмите за поделба на власта се оценуваат како директен предизвик за кревката социјална кохезија загарантирана со Охридскиот договор.
Иако законската рамка за употребата на јазиците е унапредена, предизвик и понатаму останува целосната и еднаква примена на албанскиот јазик на ниво на централните институции, судовите и администрацијата, поради бирократските бариери или недостигот на преведувачки капацитети.
ЕУ изразува загриженост поради фактот што децата и младите и понатаму фактички се разделени во училиштата според јазикот и етничката припадност, што придонесува за сегментација на општеството и поттикнување стереотипи, спротивно на долгорочната цел на Охридскиот договор за интегрирано мултиетничко општество.
И покрај овие забелешки и оценки, Извештајот за напредокот на Европската комисија за 2026 година јасно покажува дека Северна Македонија се наоѓа во еден маѓепсан круг, особено во односите со Бугарија. Процесот на пристапување останува парализиран поради политичките калкулации околу уставните измени, додека борбата против високата корупција и реформите во правосудството се во целосен застој.
Овој извештај претставува отворен удар врз политичката елита, а за излез од ваквата состојба, Европската комисија пред Скопје поставува три итни приоритети што треба да се спроведат без никакво одложување: итно усвојување на уставните измени за вклучување на бугарското малцинство, обезбедување финансиски средства и експерти за откривање и санкционирање на високата корупција, како и изготвување нов Кривичен законик со кој конечно ќе се стави крај на културата на неказнивост, пишува „Журнал.мк“.
