Со доаѓањето на зимата и студеното време, Скопје и Тетово повторно се соочуваат со опасноста од магла и високо загадување на воздухот. Владата тврди дека нема да дозволи повторување на состојбите од претходните години и дека се преземаат мерки за почист воздух. Сепак, досегашните активности, вклучително и субвенционирањето на инвертер-клима уреди и топлински пумпи, не ги дадоа очекуваните резултати, пишува „Журнал.мк“.
Загадувањето почнува да расте – предлог-законот за животната средина сè уште е во собраниска процедура
Со почетокот на грејната сезона, загадувањето на воздухот повторно станува еден од најголемите проблеми за граѓаните. Една од главните причини е греењето на домаќинствата со цврсти горива и други материјали што загадуваат, како дрва, јаглен, пелети, па дури и гуми.
Владата со години спроведува мерки за намалување на загадувањето, меѓу кои и субвенции за поеколошки системи за греење. Сепак, во Скопје квалитетот на воздухот веќе се наоѓа во жолтата зона, додека меѓу градовите со зголемено загадување се наведуваат и Куманово, Гостивар, Тетово и Струмица.
Во Собранието се наоѓа и предлог-законот за животната средина, кој предизвика остри реакции кај еколошките организации. Според нив, предложените измени може да ги олеснат условите за индустриски капацитети што загадуваат, вклучително и „ОХИС“, како и за управувањето со одредени индустриски и отпадни депонии без соодветни филтри и заштитни механизми.
Главната цел на измените е усогласување на домашното законодавство со директивите на Европската Унија и подобрување на постапките за оценување на влијанието на различни проекти врз животната средина.
Предлогот е проследен со остри дебати и противење од еколошките здруженија и граѓанските организации. Тие тврдат дека процесот на подготовка не бил транспарентен и посочуваат дека верзијата доставена до Собранието се разликувала од првично објавената на електронскиот систем ЕНЕР.
Еколозите предупредуваат дека измените може да ги олеснат условите за тешката индустрија во близина на населените места. Тие особено ги критикуваат измените или бришењето на одредени одредби што се однесуваат на идентификацијата, управувањето и санацијата на контаминираните подрачја.
Еколошките организации доставиле десетици амандмани до пратениците, со цел да се спречи слабеење на постојните механизми за заштита на здравјето на граѓаните и животната средина.
Зелената транзиција преку дигитализација
Министерството за животна средина и просторно планирање ја претстави новата иницијатива за зелена транзиција преку дигитализација, составена од пет посебни модули.
Првиот модул, „Основи“, треба да обезбеди јавни информации за граѓаните, медиумите и невладините организации за проектите на Министерството, нивната вредност, локацијата, изворите на финансирање и роковите за реализација.
Модулот „Core“ предвидува дигитализација на архивата и електронско следење на документите, додека модулот „Време“ е насочен кон административни реформи за скратување на процедурите.
Модулот „Место“ опфаќа дигитално мапирање на нелегалните депонии во општините, со цел подобро планирање на ресурсите за нивно чистење и подготовка за воспоставување регионални центри за управување со отпад.
Во неколку општини се спроведува и пилот-проект за видеонадзор на нелегалните депонии.
Последниот модул, „Воздух“, предвидува создавање дигитален регистар во кој 140 носители на интегрирани еколошки дозволи ќе објавуваат податоци за своите емисии, во согласност со Законот за контрола на емисиите, чија примена треба да започне во септември 2027 година, пишува „Журнал.мк“.
„Југохром“ – еколошка закана за Тетово
Депонијата на „Југохром“, која се смета за една од најголемите индустриски еколошки жаришта во земјата, содржи околу 2,2 милиони тони отпад депониран во периодот од 1963 до 2016 година. Од оваа количина, околу 7.388 тони се шестовалентен хром.
Студија изработена во 2024 година, на барање на Министерството за животна средина, предлага седум можни решенија, од кои само дел се сметаат за трајни.
Некои од предлозите предвидуваат третман на отпадот на самата локација. Овие решенија се оценуваат како побрзи и поевтини, но со ограничено долгорочно дејство.
Како можности се разгледуваат и преместување на отпадот на локално, регионално или друго место во земјата. Меѓу најскапите, но и потенцијално најдолгорочни решенија е изнесувањето на шестовалентниот хром во странство.
Според проценките наведени во студијата, ова решение би чинело околу 90 милиони евра.
Проблемот е особено значаен бидејќи депонијата „Југохром“ се наоѓа во близина на изворот Рашче, од кој Скопје се снабдува со вода за пиење.
Владините решенија остануваат претежно краткорочни
Владата на Северна Македонија досега усвои и спроведе неколку пакети мерки за справување со високото загадување на воздухот. Сепак, тие во голема мера се однесуваат на итни и краткорочни интервенции, додека загадувањето во зимските месеци останува хроничен проблем, особено во Скопје и Тетово.
Кога мерните станици регистрираат исклучително високи концентрации на честичките ПМ2,5 и ПМ10, се предвидува активирање итни мерки, меѓу кои:
– Намалување до 50 проценти на користењето службени возила од државните институции и јавните претпријатија.
– Ослободување од работни обврски или промена на работното време за бремените жени, лицата над 60 години и хронично болните.
– Привремено запирање на градежните активности на отворено што создаваат дополнителна прашина.
– Обезбедување средства за замена на старите системи за греење на дрва и јаглен со поефикасни и помалку загадувачки топлински пумпи и инвертер-клима уреди.
– Поставување уреди за филтрирање на воздухот во градинките, училиштата, болниците и другите административни објекти, со поддршка од приватниот сектор и донации.
Преку проектот за промена на системите за греење во институциите, повеќе од 70 институции треба да преминат од нееколошки на еколошки начин на греење.
За да се надмине проблемот со загадувањето, потребни се и долгорочни системски решенија, меѓу кои проширување на можностите за греење на гас, модернизација на системите за централно греење и постепено намалување на употребата на дрва и други загадувачки горива во урбаните средини, пишува „Журнал.мк“.
