По неколку обиди да се најде решение за полагањето на правосудниот испит на албански јазик, министерот за правда Јетон Шасивари неодамна одлучи да ги покани студентите на средба на која ќе се разговара за начинот на решавање на овој проблем, кој предизвика големи реакции во јавноста. Студентите со право протестираа и инсистираат испитот да се полага и на албански јазик, бидејќи тоа е загарантирано со закон. Напорите на двете страни заслужуваат да бидат поздравени, но најважно е ова прашање конечно да добие решение, пишува „Zhurnal.mk“.
Министерот Шасивари ги поканува студентите на средба
Министерот за правда, Јетон Шасивари, на 6 октомври 2026 година испратил официјална покана до претставниците на студентите и деканите на петте правни факултети при петте универзитети во земјата за консултативна и информативна средба, на која ќе бидат презентирани и практично објаснети предложените законски решенија. Средбата ќе се одржи во понеделник, на 19 октомври, во 11:00 часот, во Министерството за правда, се наведува во соопштението.
Средбата е дел од законските обврски на Министерството за правда за институционално разгледување на барањата на студентите од петте правни факултети во земјата. За разлика од пристапот на претходниот министер, Игор Филков, министерот Јетон Шасивари ги става институционалниот дијалог, консултациите со засегнатите страни и отворената комуникација во центарот на своето институционално дејствување, покажувајќи дека институциите треба да им служат на граѓаните, а не да бидат затворени за нивните барања и грижи.
Студентите имаат право на своите барања
Главното барање на албанските студенти во Северна Македонија, кое предизвика големи дебати и протести, е целосно полагање на правосудниот испит на албански јазик. Откако ќе ги завршат универзитетските студии на својот мајчин јазик, младите албански правници се принудени да го полагаат овој државен испит на македонски јазик, што ги поттикна студентските организации да организираат петиции и протести со цел да ги побараат своите права.
Студентите инсистираат правосудниот испит да се организира целосно на албански јазик, аргументирајќи дека станува збор за основно законско и уставно право кое гарантира еднаквост и достоинство во образованието и во правосудниот систем.
Надлежните институции и Министерството за правда предложија законски измени според кои теоретскиот дел, кој опфаќа најголем дел од испитната материја, би се полагал на албански јазик, додека практичниот дел, кој подразбира разгледување на реални судски предмети, би останал на македонски јазик. Студентите и организаторите на протестите го отфрлија овој предлог, барајќи целиот процес да се одвива на албански јазик.
Покрај за правосудниот испит, студентските здруженија повторно поднеле барања до Министерството за правда и другите државни и стручни испити, како оние за нотари и извршители, да бидат достапни и на албански јазик.
ВЛЕН вети решение
По постојаниот притисок и масовните протести на албанските студенти по право, лидерите на ВЛЕН, меѓу кои Билал Касами и Изет Меџити, јавно се обврзаа дека ќе го решат овој повеќедецениски проблем.
ВЛЕН вети формирање работни групи за усогласување на законодавството и преземање конкретни институционални чекори, со цел во рок од три месеци кандидатите да добијат можност да го полагаат испитот на албански јазик.
Покрај правосудниот испит, коалицијата вети дека на мајчиниот јазик ќе бидат достапни и сите други стручни испити и државни лиценци, како оние за нотари и извршители.
ВЛЕН го оцени ова прашање како „неповратна фаза кон решението“, обвинувајќи ја партијата ДУИ дека со децении ја користела оваа тема само за политичка реторика, без да понуди конкретно решение во текот на 20 години.
Сепак, ова ветување предизвика дебати во рамките на пошироката владејачка коалиција, бидејќи премиерот Христијан Мицкоски побара мислење од уставните експерти за да се гарантира дека сите измени ќе ја зачуваат „правната униформност“ на државата. Од друга страна, студентите и опозицијата остануваат скептични и бараат ветувањето на коалицијата ВЛЕН да не остане само на хартија, туку итно да се спроведе, без никакви компромиси, пишува „Zhurnal.mk“.
Министерот вети решение и ова прашање го постави како приоритет
Министерот за правда на Северна Македонија, Јетон Шасивари, го третира прашањето за полагањето на правосудниот испит како правен и институционален приоритет, а не како етничко или политичко прашање. Неговиот пристап и главното ветување се засноваат на изнаоѓање интегрирано законско и техничко решение, кое официјално ќе им биде презентирано и практично демонстрирано на студентите и деканите.
Пред да ја преземе функцијата министер, Шасивари, како професор по уставно право, повеќепати изјавуваше дека полагањето на испитот на албански јазик е уставно право и дека претходните административни пречки биле исклучиво политички. Како министер, тој ветува спроведување на ова право со цел да се создадат еднакви можности за младите правници.
Во моментов се предлага теоретскиот дел од испитот да се полага на албански јазик, додека практичниот дел, односно разгледувањето на постојните судски предмети, да остане на македонски јазик. Практично ќе биде демонстрирано како би функционирало ова решение во систем во кој судските предмети главно се водат на македонски јазик.
Ако се анализираат аргументите на сите засегнати страни, најодржливо и долгорочно решение би било да се овозможи целосно полагање на правосудниот испит на албански јазик, со изнаоѓање соодветно решение или преодна фаза за практичната правна терминологија, пишува „Zhurnal.mk“, пренесува „Zhurnal.mk“.
