Ракот на грлото на матката е едно од ретките малигни заболувања што во голема мера може да се спречи со вакцинација и редовни превентивни прегледи. Сепак, во Македонија голем дел од жените не се опфатени со организираниот скрининг, а податоците на Државниот завод за ревизија покажуваат дека системот сè уште не обезбедува доволно рано откривање на болеста.
Податоците за превентивните гинеколошки прегледи во Македонија покажуваат сериозни слабости во раното откривање на ракот на грлото на матката. Во извештај објавен на 7 април 2026 година, Државниот завод за ревизија утврди дека во периодот од 2021 до 2024 година опфатот со организираниот скрининг се движел од само 10,3 до 15,5 проценти од целната популација. Ревизорите посочуваат дека нема доволно систематско следење на жените кои треба да направат ПАП-тест, ниту целосна евиденција за поканетите и прегледаните пациентки. Ова значи дека голем дел од жените остануваат надвор од организираната превенција, иако раното откривање на промените на грлото на матката може да спречи развој на сериозно заболување.
Според ревизорскиот извештај објавен во април 2026 година, опфатот со организираниот скрининг за рак на грлото на матката се движи од 10,3 до 15,5 проценти од целната популација, што е значително под европските препораки. Во периодот од 2022 до 2024 година биле земени вкупно 130.093 примероци за ПАП-тест преку матичните гинеколози.
ХПВ – вирус поврзан со најголем дел од случаите на рак на грлото на матката
Хуманиот папилома вирус (ХПВ) е многу честа вирусна инфекција која се пренесува најчесто преку сексуален контакт. Постојат повеќе типови на вирусот, од кои одредени се сметаат за високоризични бидејќи можат да предизвикаат промени во клетките на грлото на матката, а доколку не се откријат и третираат навреме, кај дел од жените може да доведат до развој на рак.
Инфекцијата често поминува без симптоми, а кај најголем дел од луѓето организмот самостојно го совладува вирусот. Проблемот настанува кога инфекцијата со високоризичен тип на ХПВ станува долготрајна.
Затоа редовните гинеколошки прегледи се важни и кога жената нема никакви тегоби. Отсуството на симптоми не значи дека нема промени кои треба да се проверат.
ПАП-тест и ХПВ-тест – која е разликата?
Иако двата теста се користат во превенцијата од рак на грлото на матката, тие не проверуваат иста работа.
ПАП-тестот ги испитува клетките од грлото на матката и открива дали постојат промени кои можат да бидат предканцерозни.
ХПВ-тестот проверува дали е присутен хуман папилома вирус, особено неговите високоризични типови кои се поврзуваат со развојот на рак.
Резултатот од ХПВ-тестот не значи дека жената има рак. Позитивен резултат укажува на присуство на вирусот и потреба од понатамошна процена според возраста, претходните резултати и препораката на гинекологот.
Кој тест е соодветен и колку често треба да се повторува зависи од возраста, здравствената состојба и индивидуалните фактори на ризик. Жените не треба самостојно да одлучуваат дека им е потребно едно или друго тестирање без консултација со гинеколог.
Кој има право на бесплатен ПАП-тест?
Според програмата на Министерството за здравство, организираниот скрининг со ПАП-тест е наменет за жени на возраст од 21 до 59 години, со предвиден интервал од три години.
Жените можат да се пријават електронски преку официјалната платформа на Министерството за здравство. По регистрацијата, матичниот гинеколог добива известување и ја контактира пациентката за закажување термин.
Пријавувањето е достапно на следниот линк:
Платформа за скрининг на рак на грлото на матката.
Поевтино ХПВ-тестирање и ПАП-цитологија
Од јуни 2026 година, Фондот за здравствено осигурување ги намали референтните цени на ХПВ-генотипизацијата и ликвид ПАП-цитологијата.
Референтната цена за ХПВ-тестирање е намалена од 5.500 на 3.310 денари, а партиципацијата за пациентите од 550 на 350 денари. Кај ликвид ПАП-цитологијата, референтната цена е намалена од 2.200 на 1.250 денари, додека партиципацијата е намалена од 250 на 150 денари.
Според пресметките на Фондот, со истите финансиски средства годишно ќе може да се обезбедат 22.375 ХПВ-тестови, наместо претходните 13.466, и 4.271 тест за ликвид ПАП-цитологија, наместо 2.427.
Вакцината против ХПВ е важна и за девојчињата и за момчињата
Покрај редовните прегледи, вакцинацијата е еден од најважните начини за спречување на инфекциите со високоризичните типови на ХПВ.
Вакцината најдобра заштита обезбедува кога се прима пред изложување на вирусот, поради што се препорачува во раната адолесцентна возраст. Во Македонија ХПВ-вакцинацијата е дел од редовниот календар за имунизација и се спроведува кај девојчиња и момчиња. Важно е да се знае дека таа не ги лекува веќе постојните ХПВ-инфекции, но штити од повеќе типови на вирусот кои можат да предизвикаат рак и други заболувања. Исто така, вакцинираните жени треба да продолжат со редовни гинеколошки прегледи и скрининг според препораките.
Ракот на грлото на матката не мора да се открие дури откако ќе се појават симптоми. Редовните прегледи, навременото тестирање и вакцинацијата можат значително да го намалат ризикот од ова заболување. Но, за тоа е потребно и здравствениот систем да обезбеди достапни прегледи, навремени резултати и континуирано информирање на жените.
https://skopjeinfo.mk/zhenite-vo-makedonija-odat-na-ginekolog-duri-koga-kje-se-pojavat-simptomi-strav-nedostig-od






