Социјалните мрежи повторно се најдоа под силен правен и јавен притисок во Европа.
Во Франција и Италија веќе се водат судски постапки против големи технолошки компании, додека семејството на тинејџер од Шкотска е дел од тужба против Meta во Соединетите Американски Држави.
Во фокусот на овие случаи се прашањата што сè почесто ја отвораат и европските влади: дали платформите доволно ги штитат децата, дали алгоритмите ги туркаат кон опасна содржина и дали дизајнот на апликациите создава зависност кај младите корисници.
Италија бара посилна проверка на возраста
Во Италија, организација за заштита на правата на децата покрена колективна тужба против TikTok и Meta, компанијата зад Facebook и Instagram.
Тужбата, прва од ваков тип во Италија, бара судот да ги обврзе платформите да воведат посилни системи за проверка на возраста за корисници под 14 години.
Се бара и поголема транспарентност за тоа како функционираат алгоритмите, како и отстранување на потенцијално манипулативни елементи од платформите.
Целта, според организациите вклучени во случајот, е да се заштитат околу 3,5 милиони италијански деца на возраст од 7 до 14 години кои незаконски се активни на социјалните мрежи.
Адвокатите на Meta и TikTok на првото рочиште ја оспориле надлежноста на италијанските судови да одлучуваат за случајот. Следното рочиште е закажано за 30 јуни, а финалниот датум за постапката е поставен за 19 ноември.
Франција: семејства го тужат TikTok
Во Франција, група семејства обединети во организацијата Algos Victima во 2024 година поднесоа тужба против TikTok.
Тие тврдат дека алгоритмот на платформата изложувал тинејџери на содржини поврзани со самоповредување, нарушувања во исхраната и самоубиство.
Случајот почна со тврдења поврзани со две самоубиства, а во мај тужбата беше проширена. Сега опфаќа 16 семејства, меѓу кои пет се семејства на девојчиња кои починале, додека останатите случаи се поврзани со сериозни нарушувања во исхраната, депресија или суицидални мисли кај млади лица.
Француските обвинители во ноември 2025 година отворија и формална кривична истрага за тоа дали алгоритмите на TikTok изложувале малолетници на содржини поврзани со самоубиство и дали биле загрозени ранливи корисници.
Истрагата може да опфати и сомнежи за промоција на таква содржина, како и незаконско собирање лични податоци.
До јуни 2026 година, јавни датуми за судење во овој случај сè уште не се објавени.
Шкотски тинејџер дел од тужба во САД
И Велика Британија стана дел од поширокиот бран правни постапки против социјалните мрежи.
Семејството на шкотскиот тинејџер Мареј Дауи, кој почина во декември 2023 година, се приклучи на тужба во Делавер против Meta за неговата смрт.
Според тужбата, неговата смрт, како и други слични случаи, се „предвидлива последица“ од дизајнерските одлуки на компанијата.
Организацијата Social Media Victims Centre тврди дека Meta уште од 2019 година знаела за функции што им овозможуваат на возрасни непознати лица да стапат во контакт со деца, изложувајќи ги на ризик од злоупотреба.
Во тужбата се наведува и дека компанијата одбила препораки тинејџерските профили автоматски да бидат поставени како приватни, што, според организацијата, можело да спречи милиони директни пораки кон малолетници.
САД веќе имаат пресуди против платформите
Слични случаи веќе се водат и во САД, каде минатата недела судија во Калифорнија го одби барањето на Meta и Google за ново судење во случај поврзан со зависност од социјални мрежи.
Во тој случај, двете компании беа обврзани да исплатат 6 милиони долари на поранешен млад корисник.
Постапката се водеше околу тврдењето дека платформите не ги предупредиле доволно младите корисници за можните штети од прекумерното користење на социјалните мрежи.
Прашањето повеќе не е само родителска грижа
Овие тужби доаѓаат во момент кога сè повеќе европски земји разговараат за ограничувања на социјалните мрежи за деца под 16 години.
Случаите во Франција, Италија, Германија, Холандија и САД покажуваат дека дебатата веќе не се води само околу времето поминато пред екран, туку околу одговорноста на платформите, алгоритмите и дизајнот што ја задржува внимателноста на децата.
Во центарот на спорот е прашањето дали технолошките компании можат да продолжат да се претставуваат само како посредници на содржина, или мора да преземат поголема одговорност за начинот на кој нивните системи влијаат врз најмладите корисници.
