Немирите во Европа и изборите во соседните земји имаат директно влијание врз економијата на Северна Македонија, пренесува Zhurnal.mk.
Бранот протести што ја зафати Европа доведе до ескалација на насилството и масовна мобилизација на граѓаните. Граѓаните во Франција, Албанија и Италија масовно излегуваат на улиците, поттикнати од комбинацијата на кризата со трошоците за живот, сериозните проблеми во образовните системи и големото политичко незадоволство.
Заедно со изборите во Србија и Бугарија, овие немири несомнено имаат влијание и врз економијата и животот на граѓаните на Северна Македонија. Народот вели: „Што се случува во соседството, очекувај го и дома“. Затоа, доколку бранот немири се прошири низ Европа, може да ја зафати и нашата земја, каде што работниците бараат повисоки плати, пишува Zhurnal.mk.
## Насилни протести во Франција, Италија и Албанија
Во Франција, движењето што првично започна во септември од страна на средношколците веќе прерасна во национален бунт, со силна поддршка од главните синдикати. Демонстрантите остро го осудуваат постојаниот раст на трошоците за живот, високите кирии, цените на горивата и социјалната нееднаквост.
Сепак, главната точка на протестите останува образовниот сектор. Синдикатите и студентите се противат на буџетските кратења, кои доведоа до влошување на условите во училиштата и сериозен недостиг од наставен кадар.
Француското Министерство за внатрешни работи соопшти дека на протестите низ земјата учествувале најмалку 410.000 демонстранти, од кои 110.000 само во Париз. Синдикатот CGT, пак, тврди дека реалниот број е двојно поголем, односно околу 800.000 демонстранти.
Во Италија, по крвавите судири и грабежите минатата недела во Милано, десничарската влада на Џорџа Мелони презеде драстични безбедносни мерки за време на викендот.
Илјадници млади луѓе, студенти и работници излегоа на улиците во најмалку осум италијански градови, меѓу кои Рим, Милано, Торино, Фиренца и Болоња. Тие протестираат против економските политики на владата на Мелони, ниските плати, растот на цените, кратењето на пензиите и зголемувањето на воените расходи на сметка на социјалната благосостојба.
Во Албанија, протестното движење влезе во втората последователна недела, претворајќи се во најголемиот предизвик во последните години за владата на премиерот Еди Рама.
Она што започна како студентски протест за намалување на школарините и зголемување на финансирањето на универзитетите, брзо се прошири во национално движење против корупцијата. Граѓаните протестираат против владините скандали, растот на цените што ја осиромашува средната класа и недостигот од перспектива, поради што младите масовно ја напуштаат земјата.
Незадоволството дополнително се зголеми поради владината поддршка за луксузни крајбрежни проекти поврзани со странски инвеститори, како што е проектот поврзан со Џаред Кушнер.
Протестите станаа насилни кога учесниците почнаа да фрлаат камења, петарди и молотови коктели кон институциите, додека полицијата употреби солзавец, водени топови и гумени куршуми за да ги растера демонстрантите.
## Значењето на изборите во Србија и Бугарија
Предвремените парламентарни избори во Србија и претседателските избори во Бугарија, одржани на 25 октомври 2026 година, се случуваат во критичен период на политичка транзиција и нестабилност на Балканот.
Парламентарните избори во Србија беа предвремени и се резултат на длабоката политичка и социјална криза што ја зафати земјата. Со месеци, Србија е потресена од масовни протести предводени од студентите и граѓанските движења, кои бараат искоренување на корупцијата, слобода на медиумите и ставање крај на она што го нарекуваат „автократија“ на Александар Вучиќ.
Овие избори се сметаат за историски и од клучно значење за иднината на Србија. За првпат по една деценија, студентското движење, предводено во изборната трка од лекарот Илија Срдановиќ, претставува реален предизвик за Вучиќ.
Резултатот ќе покаже дали Србија ќе се оддалечи од силното влијание на Русија и Кина и искрено ќе се приближи кон Европската Унија или ќе продолжи со политиката на „седење на две столчиња“.
Евентуалната промена на власта во Белград би имала директно влијание врз дијалогот со Косово, како и врз стабилноста на Босна и Херцеговина и Црна Гора.
Изборите во Бугарија се редовни и периодични, распишани поради истекувањето на уставниот мандат на актуелниот претседател. Сепак, тие се одржуваат во услови на продолжена политичка блокада, откако Бугарија во последните години помина низ седум парламентарни изборни циклуси поради неможноста на политичките партии да формираат стабилна влада.
Иако Бугарија е парламентарна република во која извршната власт му припаѓа на премиерот, улогата на претседателот е исклучително важна во време на кризи.
Натпреварот меѓу кандидатите ги одразува длабоките поделби во бугарското општество. Победа на националистички кандидат со проруски ставови би можела да ја разниша позицијата на Бугарија во рамките на НАТО и ЕУ, особено во однос на поддршката за Украина.
## Какво влијание имаат овие немири врз економијата на Северна Македонија?
Социјалните немири во Франција, Италија и Албанија, заедно со политичката нестабилност поврзана со изборите во Србија и Бугарија, имаат двојно економско-финансиско влијание. Тие го забавуваат краткорочниот економски раст во земјите каде што се случуваат и создаваат трговска неизвесност за соседните економии, како што е Северна Македонија.
Според анализите на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), немирите што ги комбинираат политичкото и социоекономското незадоволство, вклучително и незадоволството од трошоците за живот, имаат тенденција да предизвикаат најсилни падови на бруто-домашниот производ (БДП) во текот на следните шест квартали.
Франција веќе се соочува со силен притисок поради буџетскиот дефицит од 5,1 отсто и јавниот долг од 115,6 отсто од БДП. Насилните протести ги принудуваат владите да трошат повеќе за јавната безбедност и санирање на штетите, оставајќи помалку простор за економски реформи.
Во Италија, употребата на војската во градови како Милано негативно влијае врз туристичкиот имиџ на земјата и врз привлекувањето странски инвестиции.
Судирите во Тирана ја зголемуваат перцепцијата за ризик кај странските инвеститори, особено во секторите на недвижности и крајбрежните проекти. Истовремено, нестабилноста го поттикнува иселувањето на младите, што на долг рок доведува до недостиг од квалификувана работна сила.
Предвремените избори го ставаат на тест економскиот модел на Србија, кој се потпира на балансирање меѓу пазарот на ЕУ, кинескиот капитал и руските енергетски ресурси. Неизвесноста околу формирањето нова влада и континуираните протести може да ги забават големите инфраструктурни проекти и планираниот раст на БДП од 3,3 отсто.
Северна Македонија има исклучително отворена економија, зависна од надворешната трговија, што ја прави многу чувствителна на случувањата во соседството.
ММФ во моментов прогнозира економски раст од 3,5 отсто за земјата во 2026 година, но овој раст директно зависи од регионалната стабилност.
Иако инфлацијата во Европа е намалена, нестабилноста во Србија и Бугарија, двајца значајни трговски партнери на Северна Македонија, може да предизвика ценовни осцилации кај храната и суровините што земјата ги увезува од нив.
ММФ прогнозира дека инфлацијата во Северна Македонија во 2026 година ќе изнесува околу 4 отсто, но оваа стапка може да се зголеми доколку увозните производи поскапат.
Немирите во соседните земји може да послужат како „искра“ за дополнително поттикнување на социјалните движења и во самата Северна Македонија.
Сојузот на синдикатите на Македонија (ССМ) веќе организираше протести со барање минималната плата да се зголеми на 600 евра. Сликите од масовните протести против трошоците за живот во Франција, Италија и Албанија може да ги охрабрат синдикатите и младите да ги интензивираат своите барања, создавајќи нов притисок врз државниот буџет.
Владата треба да направи сè што е во нејзина моќ за да го подобри животниот стандард, да ја зачува економската стабилност и да продолжи со реализацијата на капиталните проекти, особено изградбата на автопатиштата.
Иако владата продолжува да ја одржува цената на дизелот на најниско ниво во регионот, цените на производите и понатаму се многу високи, додека платите остануваат меѓу најниските во регионот, пишува Zhurnal.mk.
