Институцијата Народен правобранител се соочува со сериозен недостиг од пари и вработени, а народниот правобранител Фатон Сељами бара дополнителни средства и кадровско зајакнување. Официјалните податоци покажуваат дека на крајот на 2025 година биле пополнети само 82 од предвидените 183 работни места, додека за 2026 година институцијата добила околу 900.000 евра помалку од побараните средства.
Според информацијата објавена од „Фактор“, Сељами повторно го отвора прашањето за финансирањето и новите вработувања во институцијата задолжена да ги штити правата на граѓаните од незаконско и неправилно постапување на државните органи.
Проблемот не е нов. Во годишниот извештај за 2025 година, Народниот правобранител констатира дека во стручната служба биле пополнети само 82 работни места, од вкупно 183 предвидени со систематизацијата. Тоа значи дека 101 работно место било непополнето.
Финансиската состојба била дополнително отежната со намалувањето на буџетот во текот на 2025 година. По ребалансот и прераспределбите, средствата биле намалени од 95,96 милиони на 92,83 милиони денари, односно за 3,13 милиони денари.
Во извештајот се наведува дека рестриктивниот пристап на Министерството за финансии влијаел врз исполнувањето на основните обврски, вклучително и плаќањето закупнина за деловниот простор и финансирањето на механизмите за заштита на човековите права.
Проблемите продолжиле и во 2026 година. Според податоците објавени од Телма во јануари, институцијата побарала буџет од 2,5 милиони евра, но ѝ биле одобрени околу 1,6 милиони евра.
Сељами уште при преземањето на функцијата во јануари предупреди дека институцијата е кадровски преполовена и дека се потребни нови вработувања и избор на заменици на народниот правобранител.
Претходно, поради шестмесечното одложување на изборот на нов народен правобранител, институцијата се соочи и со проблеми при исплатата на обврските. Во јануари беа објавени информации за четири неплатени закупнини и заостанати сметки за комунални услуги.
Недостигот од средства и кадар има пошироко значење од административното функционирање. Народниот правобранител постапува по претставки за повреди на правата на граѓаните во правосудството, полицијата, здравството, образованието, социјалната заштита и други области.
Институцијата има и задача да ги следи условите во затворите, полициските станици и установите во кои се сместени лица лишени од слобода.
Во годишниот извештај за 2025 година се дадени 96 препораки за отстранување на утврдените системски слабости.
Прашањето за финансиската независност на Народниот правобранител беше отворено и на септемвриската средба меѓу Сељами и претставниците на Транспаренси интернешнл – Македонија, на која беше нагласено дека институциите задолжени за заштита на човековите права мора да располагаат со доволно ресурси за независно работење.
Покрај дополнителните средства, за надминување на состојбата потребни се и кадровски решенија, вклучително и пополнување на испразнетите работни места и избор на заменици на народниот правобранител.
