Мртви птици и западнонилска треска во последните денови го кренаа алармот кај скопјани, откако Агенцијата за храна и ветеринарство добила околу стотина повици и пријави за угинати птици. Загриженоста на граѓаните има научна основа, бидејќи птиците се важен дел од природниот циклус на вирусот и нивното необично угинување може да биде ран сигнал дека Западен Нил циркулира на одредено подрачје. Сепак, АХВ смирува дека една пронајдена мртва птица сама по себе не значи дека е заразена со вирусот.
Зголемениот број пријави следува откако здравствените власти ги повикаа граѓаните да пријавуваат угинати диви птици, особено гаврани.
Од АХВ велат дека пријавите пристигнуваат преку бесплатната телефонска линија, електронската адреса и други канали, но апелираат појавата на една угината птица во урбана средина да не предизвикува паника.
Ситуацијата е поинаква ако на исто место и во краток временски период се забележат повеќе угинати гаврани или други диви птици. Во таков случај, според АХВ, граѓаните треба да го пријават настанот, а птиците да не ги допираат или преместуваат.
Агенцијата наведува дека состојбата се следи континуирано и дека, зависно од проценката на ризикот, може да се спроведе земање примероци и лабораториско испитување.
Но, зошто токму мртвите птици предизвикуваат толкаво внимание кога се зборува за западнонилската треска?
Одговорот се наоѓа во начинот на кој вирусот опстојува во природата.
Западнонилскиот вирус природно циркулира меѓу птиците и комарците, особено комарците од родот Culex. Комарец каснува заразена птица, го презема вирусот, а потоа може да го пренесе на друга птица или на човек.
Птиците се природни домаќини на вирусот, додека луѓето и другите цицачи најчесто се случајни домаќини и не играат главна улога во неговото понатамошно ширење.
Особено чувствителни се одредени видови од фамилијата на гавраните. Податоците на американскиот Центар за контрола и превенција на болести покажуваат дека вирусот е откриен кај стотици видови птици, но гавраните и сродните видови почесто развиваат тешка инфекција и угинуваат.
Токму затоа во повеќе земји мртвите птици се користат како еден вид биолошки аларм за можна циркулација на Западен Нил.
Но, тоа не значи дека секој мртов гавран или гулаб на улица е доказ дека вирусот стигнал во населбата.
Птиците можат да угинат од многу други причини, а единствениот сигурен начин да се утврди дали конкретното животно било заразено е лабораториско тестирање.
Македонските институции веќе имаа и таков пример. Кај мртва птица пријавена во Гостивар не бил идентификуван западнонилскиот вирус.
Нема причина ниту за страв дека човек лесно може да се зарази само затоа што се наоѓал во близина на угината птица.
Според американскиот CDC, нема докази дека луѓето вообичаено се инфицираат со Западен Нил преку ракување со жива или мртва заразена птица. Сепак, од претпазливост не се препорачува допирање угинати животни со голи раце.
Главниот ризик за луѓето останува убодот од заразен комарец.
Искуствата од Европа покажуваат дека следењето на птиците е дел од официјалните системи за рано предупредување.
Европскиот центар за превенција и контрола на болести и Европската агенција за безбедност на храната ги комбинираат информациите за заразени луѓе, птици, коњи и комарци за побрзо да откријат во кои области вирусот активно циркулира.
Во текот на 2026 година жаришта кај птици беа регистрирани во повеќе европски земји, меѓу кои Италија, Франција, Шпанија, Австрија и Белгија.
Сличен систем функционира и во регионот.
Во Грција ветеринарните и здравствените институции го следат присуството на вирусот кај дивите птици и коњите. Кога инфекцијата ќе биде потврдена кај животно, информацијата се користи за проценка на ризикот за населението и за насочување на мерките против комарците.
Хрватскиот завод за јавно здравство, исто така, нагласува дека птиците се примарните природни домаќини на Западен Нил и дека вирусот во природата се одржува токму преку циклусот меѓу птиците и комарците.
Еден од најпознатите примери доаѓа од Соединетите Американски Држави.
Кога Западен Нил се појави во Њујорк во 1999 година, необичното масовно угинување на гаврани беше еден од важните сигнали што помогнаа да се следи ширењето на вирусот. Подоцна пријавувањето мртви птици стана дел од системите за рано предупредување во повеќе американски сојузни држави.
Токму затоа загриженоста на скопјани не треба автоматски да се третира како паника.
Во период кога во Македонија има потврдени случаи на западнонилска треска и смртни исходи, вниманието кон необично поголем број угинати птици е оправдано и може да биде корисно за здравствените и ветеринарните служби.
Но, една мртва птица не значи дека Западен Нил е присутен во конкретната населба, ниту дека луѓето во нејзина близина се директно изложени на вирусот.
За АХВ многу посилен сигнал е појавата на повеќе угинати птици на исто подрачје во краток временски период. Таквата појава може да биде причина за земање примероци, лабораториска проверка и проценка дали вирусот циркулира во локалната популација на птици и комарци.
