Пензискиот систем подолг период се потпира на значителни трансфери од државниот буџет, бидејќи приходите од придонеси не се доволни за покривање на сите расходи за пензии, што покажа и новиот извештај на Државниот завод за ревизија.
Според извештајот, трансферите од државниот буџет учествуваат со 36,71 проценти во вкупните приходи на Фондот, што укажува на голема зависност од државниот Буџет за редовна исплата на пензиите. Долгот на ПИОМ кон вториот пензиски столб е 42 милиони евра.
Приходите од наплатен придонес за пензиско и инвалидско осигурување во 2024 година се зголемени за 14 отсто, во однос на претходната 2023 година и изнесуваат 71.435.601 илјада денари со учество од 61,7 отсто во вкупно остварените приходи. Но, оствареното зголемување и понатаму не е доволно за покривање на расходите за пензии, кои, исто така, секоја година бележат раст и во 2024 година изнесуваат 90.277.241 илјада денари, утврдиле државните ревизори.
Од придонесите за пензиско осигурување, од 18,8 отсто што ги уплаќа еден осигурител од својата месечна бруто-плата, 12,8 отсто се одвојуваат за Фондот на ПИОМ и 6 отсто се уплатува на индивидуалната сметка на членот во приватниот пензиски фонд. Средствата во вториот столб се инвестираат на пазарите на капитал за да остварат принос и да ја зголемат идната пензија на осигуреникот. Токму ревизијата на овој фонд е предмет на владата.
Владата побарала од Меѓународниот монетарен фонд и од Светска банка да подготват анализа на состојбата во првиот и во вториот пензиски столб, финансиската одржливост на системот и демографските притисоци.
Анализата на ММФ и Светска банка треба да ја опфати состојбата на пензиските фондови, висината на буџетските трансфери, бројот на вработени и пензионери и влијанието на иселувањето и стареењето на населението.
–ММФ ја анализираше одржливоста на пензиите, како дел од своите редовни консултации по Член IV со Северна Македонија. Извештајот на персоналот за консултациите по Член IV од 2025 година вклучуваше аналитички анекс, во кој се истакнува дека пензискиот систем на Северна Македонија се соочува со долгорочни финансиски притисоци што произлегуваат од демографските трендови, вклучувајќи го стареењето на населението, миграцијата и побавниот раст на придонесувачите во однос на корисниците.
Врз основа на оваа анализа, консултациите по Член IV од 2026 година забележаа дека, без реформи, фискалните притисоци поврзани со пензиите веројатно ќе се зголемат со текот на времето. За да се зајакне долгорочната одржливост на системот, ММФ препорача параметарска реформа, која може да вклучува прилагодувања на клучните параметри, како што се правилата за индексација, возраста за пензионирање и стапките на придонеси“, одговорија од Меѓународниот монетарен фонд за „Фокус“, на прашањето како ја оценуваат состојбата со пензискиот систем и кои мерки ќе ги препорачаат до владата.
Од одговорот се гледа дека ММФ ќе препорача параметарска реформа, според која, ќе се променат возраста за пензионирање, висината на придонесите, годините на стаж и формулите за пресметка на пензиите, без да се менува основната структура на системот.
Од ММФ додаваат дека политичката одлука ќе ја донесе исклучиво власта, а тие се тука само да ги споделат своите меѓународни искуства по барање.
„Сите политички одлуки се прерогатив на властите, а ние остануваме достапни за нашите членови да обезбедиме технички совети и да споделиме меѓународно искуство по барање“, велат од ММФ за „Фокус“.
Меѓународните финансиски институции веќе подолго време сугерираат дека продолжувањето на работниот век е еден од најефикасните модели за справување со демографските предизвици, стареењето на населението и обезбедувањето долгорочна стабилност на фондовите.
