На Дојранското Езеро со векови се применувал необичен начин на риболов што речиси никаде на друго место не постоел во иста форма. Наместо класични мрежи, рибарите граделе големи ловишта од трска, а движењето на птиците го користеле за рибата сама да влезе во стапицата.
Овие ловишта биле познати како дојрански мандри. Од една мандра, според достапните локални податоци, можеле да се извадат меѓу 20 и 30 тони риба во текот на сезоната.
ШТО БИЛА ДОЈРАНСКАТА МАНДРА?
Мандрата не била обична рибарска мрежа, туку големо оградено ловиште поставено во плиткиот дел од езерото.
Се градела од густи леси исплетени од трска. Три страни биле затворени, додека страната свртена кон отвореното езеро првично останувала слободна.
Низ тој отвор рибата влегувала во мандрата додека бегала од птиците што нуркале по неа. Кога во ловиштето ќе се соберело доволно риба, рибарите го затворале и последниот влез.
Внатре останувал помал простор наречен котец. Од него секое утро се вадела свежа риба, во количество што можело веднаш да се продаде или употреби.
КАКО СЕ ГРАДЕЛА?
Подготовките почнувале уште напролет, иако главната сезона за користење на мандрите била од октомври до март.
Најпрво се берела трската. Потоа таа се сушела и се сортирала според должината, дебелината и квалитетот. Најдобрата трска се користела за плетење на густите огради што требало да издржат повеќе месеци во водата.
Лесите се подготвувале на копно, а потоа со чамци се носеле до избраното место во езерото. Нивното поставување барало повеќе рибари, добра организација и познавање на длабочината, струењата и природното движење на рибата.
Мандрата затоа не можел да ја изгради еден човек. Таа била заедничка работа што траела со месеци.
Еден од најинтересните делови на дојранскиот риболов била употребата на корморани и други водни птици.
Птиците не биле дресирани да ловат риба за рибарите. Нивната задача била да создадат притисок во водата. Додека нуркале во потрага по храна, рибата инстинктивно бегала кон плитките и заштитени делови покрај трската.
Токму таму се наоѓал отворот на мандрата.
Рибата, барајќи засолниште, сама влегувала во ограденото ловиште. Така рибарите истовремено го користеле природното однесување на птиците и инстинктот на рибата да се сокрие.
Тоа е и главната разлика меѓу дојранската техника и традиционалниот риболов со птици во делови од Азија. Во азиската практика птицата ја фаќа рибата, додека во Дојран таа само ја насочувала кон подготвеното ловиште.
Во периодот кога немало ладилници, големиот улов создавал сериозен проблем. Ако целата риба се извадела одеднаш, дел од неа можел да се расипе пред да стигне до пазар.
Мандрата функционирала како природен резервоар со жива риба. Уловот останувал во езерската вода, а секој ден се вадело само количеството што можело да се продаде или пренесе.
На овој начин рибарите подолго време имале свежа риба, без дополнително ладење и без непотребни загуби.
Традиционалниот риболов во Дојран бил поделен според сезоната и видот на рибата.
Во различни периоди се ловеле сом, костреж, црвеноперка и други езерски видови. Мандрите најчесто се поставувале наесен и се користеле во текот на зимата, приближно од октомври до март.
Точниот момент зависел од температурата на водата, движењето на рибата и присуството на птиците.
ЗОШТО ИСЧЕЗНАЛЕ МАНДРИТЕ?
Дојранските мандри не исчезнале затоа што биле забранети. Техниката постепено престанала да се применува затоа што станала тешко изводлива.
За една мандра биле потребни големи количества квалитетна трска, повеќе искусни рибари, чамци, долга подготовка и заедничка организација. Со промените во начинот на стопанисување со езерото, намалувањето на трската и заминувањето на старите рибари, се изгубиле условите за нејзино градење.
Влијание имале и промените на водостојот и состојбата на рибниот фонд, особено во периодите кога Дојранското Езеро се соочувало со сериозно намалување на количеството вода.
Теоретски, да. Традиционалниот начин на риболов се појавува и во постари документи за стопанисување со езерото. Практичната обнова, сепак, би барала соодветна локација, доволно трска, дозволи, стручно следење и луѓе што ја познаваат постапката.
Најголемиот проблем е што голем дел од знаењето не е детално запишано. Недостигаат целосни податоци за димензиите на мандрите, начинот на плетење, распоредот на оградите, поделбата на работата и правилното поставување во водата.
Денес мандрата постои како дел од историјата и идентитетот на Дојран, но не и како редовна риболовна практика.
