48 Часа разговараше со релевантни правни експерти во однос на предметот „Државна лотарија“, во кој Артан Груби е еден од осомничените, а нивните размислувања се дека понатамошната правна процедура е релативно предвидлива според Законот за кривична постапка и Кривичниот законик.
Прашањето кое е од клучна важност за процесот, е за по кој став од членот 354 ќе се гони Груби во евентуалниот Обвинителен акт, бидејќи во моментов постои само истрага која го третира случајот по член 354 став 3, но сè уште нема поднесен Обвинителен акт.
Според тоа, во оваа анализа ги пренесуваме можните сценарија. Истрагата се поврзува со сомнение за „Проневера во службата“ од член 354 од Кривичниот законик, во врска со наводна имотна штета од околу 8,2 милиони евра. Ако Обвинителниот акт го потврди ова и остане да се темели на став 3 од истиот член – кога станува збор за значителна имотна корист – тогаш законскиот минимум изнесува најмалку четири години затвор. За основната форма на делото (став 1) казната е од шест месеци до пет години, додека за потешката форма (став 2) е од една до десет години. Обвинителниот акт односно разликата меѓу ставовите, според експертите, е клучна, бидејќи определува дали евентуалната санкција може да биде условна или практично станува збор за реален ризик од ефективна затворска казна.
Бидејќи за Артан Груби беше активна меѓународна потерница, извесно е дека по враќањето ќе следува лишување од слобода и изведување пред судија на претходна постапка, односно одредување мерка притвор. Тука доаѓа до израз фактот дека бил недостапен околу една година. Според член 165 од Законот за кривична постапка, притвор може да се определи ако постои опасност од бегство или околности што укажуваат дека обвинетиот ќе ја попречува постапката. Една година недостапност во пракса речиси секогаш се толкува како силен аргумент за постоење реална опасност од бегство.
Важно е и разграничувањето дали неговото „бегство“ само по себе претставува ново кривично дело. Кривичниот законик предвидува дело „Бегство на лице лишено од слобода“ (член 371), но тоа се однесува на ситуации кога лице веќе било во притвор или затвор и избегало од установа. Ако лицето не било лишено од слобода, како во случајот со Груби, туку било недостапно за органите на прогонот, тоа по правило не претставува самостојно кривично дело. Во таков случај, недостапноста има процесни последици – се користи како аргумент за притвор и евентуално како отежнителна околност при одмерување на казната – но не и како основ за автоматско отворање нов предмет.
Постојат околности во кои недостапноста може да добие поинаква правна тежина. Доколку во периодот на недостапност имало влијание врз сведоци или обиди за попречување на истрагата, тогаш може да се активираат одредбите за незаконито влијание врз сведоци, што претставува посебно кривично дело. Но, тоа зависи исклучиво од конкретни докази, а не од самото заминување од земјата.
По евентуалното определување притвор, постапката очекувано би продолжила со засилена динамика, бидејќи Законот предвидува дека предметите во кои обвинетиот е во притвор се водат со приоритет. Тоа значи побрзо закажување рочишта, контрола на обвинителниот акт и главна расправа. Ако во меѓувреме имало постапка во отсуство, Законот дозволува повторување на постапката доколку осудениот побара тоа во рок од една година од денот кога дознал за пресудата.
Многу важно е да се напомене дека против Груби сè уште нема поднесен Обвинителен акт од Обвинителството.
Можната разврска на судскиот процес ќе зависи од тежината на доказите. Постојат три реални патеки: ослободителна пресуда ако обвинението не се докаже; осудителна пресуда со ефективна казна доколку се утврди значителна имотна корист; или евентуална спогодба и признавање вина, доколку одбраната процени дека доказниот материјал е силен. Кај делата од член 354 став 3, поради законскиот минимум од четири години, просторот за поблага санкција е значително ограничен.
Најреалистично сценарио, доколку се потврди дека бил недостапен една година и обвинението се темели на потешката форма на проневера, е иницијален притвор, интензивирање на постапката и сериозен ризик од ефективна затворска казна во случај на осудителна пресуда. „Бегството“ во таков контекст не отвора автоматски ново кривично дело, но значително ја зацврстува позицијата на обвинителството во однос на мерките за обезбедување присуство и ја отежнува процесната позиција на обвинетиот.
Според правните експерти кои ги консултиравме правната рамка е јасна. Прашањето што останува е исклучиво доказно – дали обвинителството ќе успее да ја потврди тезата за значителна имотна корист и одговорноста на обвинетиот над разумно сомнение.
