Последниот извештај на Државниот завод за ревизија за „Железници на Северна Македонија – Транспорт“ претставува сериозен аларм за систем кој се наоѓа на работ на целосен економски и структурен колапс. Објавените податоци откриваат реалност во која акумулираните долгови надминуваат астрономски 110 милиони евра. Овој финансиски хаос директно се одразува на терен, каде што има железнички линии без вагони, застарени локомотиви и возни средства постари од половина век, како и јавна услуга која речиси престана да функционира за граѓаните и бизнисите.
Железничкиот сектор веќе не претставува стратешки ресурс, туку финансиска црна дупка која ја загрозува економската стабилност на државата, пишува „Журнал.мк“.
**110 милиони евра долгови, никој не презема одговорност!**
Од содржината на ревизорскиот извештај, кој ги анализира финансиските извештаи и работењето за 2024 година, јасно се издвојуваат три главни столба на кризата.
Станува збор за неконтролираниот долг, кој достигнува околу 110 милиони евра и сведочи за целосно неуспешен и неодржлив деловен модел.
Во сметководствените книги сè уште се евидентира спорно нематеријално средство во вредност од 119 милиони евра, што отвора сериозни прашања за реалното прикажување на финансиската состојба на компанијата.
Ревизијата, исто така, изразила негативно мислење не само за вистинитоста на финансиските извештаи, туку и за усогласеноста со законите, укажувајќи на судски спорови во вредност од стотици милиони денари и сериозни слабости во контролата на трошоците.
1004 товарни вагони не се во функција
Од вкупно 1382 товарни вагони, дури 1004, односно 73 проценти, се надвор од употреба поради истечен рок на задолжителниот технички преглед. Оваа блокада директно ја саботира економијата на Северна Македонија и тешката индустрија.
Од 16 патнички гарнитури, функционални се само пет, додека од вкупно 47 патнички вагони, само два се користат во редовниот сообраќај. Реално, оваа услуга постои речиси само на хартија, без вистинска функционалност.
Од вкупно 62 локомотиви, само девет се во функција, што претставува околу 15 проценти од вкупниот број.
Особено загрижувачки е фактот што поголемиот дел од влечните средства се постари од 40 години. Дизел-локомотивите имаат просечна старост од над 60 години, додека електричните се постари од 35 години.
Работењето со толку стари возни средства експоненцијално ги зголемува трошоците за енергија и одржување, создава празни возења и го доведува искористувањето на капацитетите до техничките и технолошките граници, пишува „Журнал.мк“.
Каде и како треба да интервенира државата?
Соочена со ваквото неповолно мислење на Државниот завод за ревизија, пасивноста на државата би била еднаква на соучесништво во пропаѓањето на една критична национална инфраструктура. Државата, како сопственик и регулатор, мора да преземе одлучна интервенција.
Државата не може постојано да вбризгува јавни пари во „дупка без дно“, без претходно да ги расчисти финансиските сметки. Министерството за финансии и надлежните правосудни органи треба да започнат темелна истрага за судските спорови вредни милиони евра и слабостите во контролата на трошоците наведени во извештајот. Секој што дозволил евидентирање на нематеријални средства во вредност од 119 милиони евра без соодветна основа мора да понесе законска одговорност.
Владата треба да подготви план за консолидација на долгот од 110 милиони евра, можеби преку договор за преструктурирање на обврските или условување на секоја идна субвенција со драстични мерки за штедење и зголемување на ефикасноста.
Блокирањето на 73 проценти од товарните вагони поради истечени технички прегледи претставува чист административен и финансиски неуспех, кој им нанесува штета на домашните извозници и увозници.
Затоа, државата треба итно да обезбеди посебна буџетска ставка исклучиво за спроведување на задолжителните технички прегледи на товарните вагони кои се во релативно добра состојба. Нивното враќање во сообраќајот би овозможило компанијата веднаш да остварува приходи преку транспортот на стоки.
Со само девет функционални локомотиви, транспортот е практично парализиран. Итно треба да се договори среден или генерален ремонт на локомотивите кои имаат оперативен потенцијал, пишува „Журнал.мк“.
Нема современ железнички транспорт со локомотиви од 1960 година!
Не може да се зборува за современ транспорт во 21 век со локомотиви произведени во 1960 година. Причините за недоволните инвестиции во одржувањето и отсуството на обновување на возниот парк, наведени во извештајот, бараат изработка на нова национална стратегија.
Владата треба да аплицира за европски финансиски средства, преку инвестициските планови за Западен Балкан или Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), со цел целосна замена на застарениот возен парк. Дизел-локомотивите стари 60 години мора да заминат во пензија и да бидат заменети со нови, еколошки и енергетски ефикасни возни средства.
Доколку нема способен менаџмент, треба да се разгледа можноста за отворање на пазарот за приватни оператори во товарниот транспорт, при што железничката инфраструктура би останала во државна сопственост. Друга можност е пронаоѓање стратешки партнер кој би инвестирал во нови возни средства.
Анализата на овој извештај претставува силен аларм дека „Железници на Северна Македонија – Транспорт“ се наоѓаат на работ на целосен колапс. Извештајот е последен повик за будење и предупредување дека овој сектор повеќе не смее да се третира како засолниште за партиски вработувања.
Интервенцијата на државата веќе не е прашање на политички избор, туку законска, економска и национална обврска за спасување на јавниот имот од целосно и неповратно пропаѓање.
Времето за оправдувања и повикување на „недоволни инвестиции“ заврши. Сега е време за крупни одлуки и суштински промени, пишува „Журнал.мк“.
