Шар Планина е национален парк веќе пет години, но на терен ја чуваат само седум чувари и Шумска полиција што со дефектно возило покрива територија од шест општини. Додека планинарите и активистите бараат построги контроли и санкции, а институциите се жалат на недоволните капацитети, прекрасната природа на Шара пополека исчезнува
Автори: Метин Муареми* и Ангел Димовски**
Шумските предели на шарпланинскиот појас се менуваат до непрепознатливост. Исечени стебла, уништена вегетација и видливи траги од сеча ја заменуваат некогашната густа шума оставајќи сериозни последици врз природниот изглед на Шар Планина. Особено загрижувачка е состојбата во пределите над селата Вејце, Варвара, Лавце, Брезно и на долината „Три Воде“, каде што некогашните прекрасни природни пејзажи денес наместа се претворени во соголени шумски површини.
За загрижувачката глетка на Шарскиот Масив сведочат планинарите, кои со години се движат низ овие предели. Некогашните привлечни планинарски патеки, опкружени со бујна вегетација и густи шуми, денес на одредени места минуваат покрај деградирани шумски површини, каде што трагите од сечата стануваат сѐ повидливи.
Од Планинарскиот клуб „Љуботен“ од Тетово, кој повеќе од еден век е присутен на Шар Планина, велат дека нивните членови при редовните планинарски тури и други активности, на повеќе локации забележале видливи траги од сеча. Исечени стебла, остатоци од дрвна маса, шумски патишта и деградирани површини се дел од појавите со кои се соочуваат на терен.
Според нив, зачестеното присуство на траги од сеча укажува на потребата од поголем надзор, особено на критичните локации. Тие посочуваат дека уништувањето на шумите не претставува само загуба на дрвна маса, туку потенцијална закана за природната рамнотежа и за целиот планински екосистем.
„Бесправната и неконтролирана сеча може да има долгорочни последици врз целиот планински екосистем. Покрај директното намалување на шумата, таа може да придонесе за ерозија на почвата и зголемен ризик од свлечишта, нарушување на природните живеалишта, намалување на биолошката разновидност, како и зголемен ризик од поплави и други природни непогоди. Нашиот став е дека бесправната сеча претставува сериозен проблем што бара постојано и координирано дејствување на сите надлежни институции. Потребно е да се зголеми контролата и присуството на надлежните служби на терен, особено на критичните локации, како и да се воспостави поефикасен систем за навремено регистрирање, пријавување и санкционирање на незаконските активности“, апелира Јован Божиновски од Планинарскиот Клуб „Љуботен“ – Тетово.
Но, со голата сеча не се губат само природните убавини на Шар Планина.
„Доколку овој тренд продолжи, планинските предели ќе губат сè поголем дел од своите густи шуми. Тоа може да има сериозни последици врз природата, но и врз безбедноста на населението. Последиците од нарушувањето на шумскиот фонд можевме да ги видиме и при поплавите во околината на Шипковица и на Лешок во 2015 година, кога, за жал, имаше и човечки жртви. Воедно, се нарушува и природниот изглед на планината, што може негативно да влијае и врз развојот на планинскиот и туристичкиот потенцијал“, вели Флорент Бајрами од Планинарскиот клуб „Тетово“.
И тој апелира на поголема контрола од институциите, како и на поголема информираност на активистите и на локалното население како да пријават сомнителни активности.
„Институциите треба темелно да ги истражуваат пријавите, а кога ќе се утврди прекршување, случаите да имаат соодветна институционална разрешница. Важно е јавноста да биде информирана и за успешно откриените случаи и за изречените санкции, бидејќи тоа може да има и превентивен ефект“, додава Бајрами.
Шар Планина во 2021 година беше прогласена за национален парк, со цел да се заштити нејзиното природно богатство од бесправната сеча и другите незаконски активности. Но, и покрај статусот на заштитено подрачје, шумите и понатаму се мета на дрвокрадците.
Од Националниот парк тврдат дека бесправната сеча е намалена за речиси 50 проценти, но бројките покажуваат дека проблемот е далеку од решен. Само во последните три години, од 2023 до 2025 година, бесправно биле исечени 1.854 кубни метри дрвна маса, најголем дел од букови шуми.
„Потребно е да се зголеми контролата и присуството на надлежните служби на терен, особено на критичните локации, како и да се воспостави поефикасен систем за навремено регистрирање, пријавување и санкционирање на незаконските активности“
Јован Божиновски, Планинарски клуб „Љуботен“ – Тетово
Но, колку е ефикасна заштитата на планината? На површина од повеќе од 62 илјади хектари, Националниот парк располага со само седум чувари. Тие освен со дрвокрадството, треба да се справуваат и со ловокрадството, бесправното градење и другите незаконски активности. Од Паркот признаваат дека моменталните капацитети треба дополнително да се зајакнат за поефикасна контрола на планината.
„Паркот располага со теренски возила, трап-камери, опрема за ноќно набљудување и дрон. Сепак, за обезбедување непрекината и поефикасна контрола на целата територија, потребни се понатамошно кадровско екипирање, дополнителна теренска опрема и подобрување на мобилноста на чуварската служба“, вели Анела Панајотова од Националниот парк „Шар Планина“.
Но, и покрај намалувањето на бесправната сеча, екоактивистите предупредуваат дека институциите мора поодлучно да се справуваат со дрвокрадците. Според нив, потребно е доследно спроведување на законите и поголема одговорност за оние што незаконски го уништуваат шумското богатство, бидејќи последиците од ваквите активности ги чувствуваат и природата и локалното население.






