Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека Северна Македонија има билатерален спор со Бугарија, но дека и покрај бројните обиди, досега не е постигнато трајно решение. Поради тоа, тој побара вклучување на Европската Унија во процесот, со цел да се слушнат аргументите на двете страни.
Сепак, имајќи го предвид искуството со речиси тридеценискиот спор со Грција, во кој беше вклучена и Организацијата на Обединетите нации, се поставува прашањето дали ова е вистинскиот пристап и дали вклучувањето на трета страна може дополнително да го продолжи и усложни спорот со Бугарија.
Мицкоски бара вклучување на ЕУ во спорот со Бугарија
Досегашните билатерални средби меѓу Северна Македонија и Бугарија не донесоа значајни резултати. Токму затоа, премиерот Христијан Мицкоски, во интервју за МТВ, оцени дека Европската Унија треба да биде вклучена во процесот, со цел да ги слушне аргументите на двете страни.
Коментирајќи го ставот на официјална Софија дека е подготвена за дијалог, но разговорите треба да се водат билатерално, без посредство на ЕУ, Мицкоски посочи дека токму недостатокот на резултати од досегашните средби е причината поради која се бара поинаков пристап.
Според него, двете земји навистина имаат билатерален спор и затоа е потребно една мултилатерална организација, во овој случај Европската Унија, да ги слушне ставовите и аргументите на двете страни.
Спорот со Бугарија може да трае уште многу години
Скопје и Софија имаат длабоки разлики околу повеќе прашања, а отсуството на трајно решение доведе до продолжување на процесот.
Од бугарска страна беше изнесуван ставот дека доколку двете земји разговараат во присуство на трета страна, тоа би значело дека меѓу нив навистина постои билатерален спор. Мицкоски, од друга страна, смета дека таков спор веќе постои и дека токму затоа е потребен поструктуриран дијалог.
Според оваа позиција, вклучувањето на ЕУ би овозможило аргументите на двете страни да бидат сослушани на пошироко ниво и процесот да не остане само во рамките на билатералните контакти.
Мицкоски истакна и дека Северна Македонија не сака да влезе во процес без гаранции дека постои јасна перспектива за негово завршување.
Една од главните грижи се однесува на самиот процес на европска интеграција. Доколку Северна Македонија напредува кон преговори со ЕУ, одлуките во рамките на пристапниот процес зависат од европските институции, а во различни фази и од земјите членки.
Поради тоа, во Скопје постои загриженост дека повторно може да се појават барања за блокада и процесот дополнително да се одолговлекува.
Кога спорот ќе излезе на меѓународна сцена, компромисот може да стане потежок
Една од главните дилеми е дали спорот треба да се решава исклучиво преку директен дијалог меѓу двете земји или во процесот треба да биде вклучена и трета страна.
Во идеална ситуација, Скопје и Софија би требало сами да најдат трајно решение и да се договорат прашањето да не биде проследено со нови барања. Но, досега таков компромис не е постигнат.
Вклучувањето на трета страна би го подигнало прашањето на повисоко ниво и дополнително би го ставило во рамките на Европската Унија.
Тоа отвора и друга дилема за Скопје: доколку ЕУ биде директно вклучена, колку ќе може да настапува како неутрален посредник во спор во кој едната страна е земја членка на Унијата, а другата е земја кандидат.
Дури и кога европски политичари или дипломати изјавуваат дека не ја разбираат природата на спорот меѓу Скопје и Софија, тоа не значи автоматски дека институциите и земјите членки на ЕУ ќе имаат идентичен пристап кон двете страни.
Бугарија е членка на Европската Унија, додека Северна Македонија има аспирација да стане членка на Унијата. Тоа создава реалност која Скопје мора да ја земе предвид во секоја своја дипломатска стратегија.
Искуството со Грција како лекција за Скопје
Друг важен елемент е искуството на Северна Македонија со Грција, каде спорот за името траеше со децении и заврши со Преспанскиот договор.
Застапниците на вклучување на трета страна можат да сметаат дека посредувањето и меѓународната вклученост можат да помогнат во создавањето рамка за дијалог. Од друга страна, досегашното искуство покажува дека колку подолго трае еден спор, толку повеќе можат да се зголемат интересите и бројот на актери кои се вклучуваат во него.
За Северна Македонија, главниот предизвик останува да се најде формула која би спречила нови блокади и дополнителни барања во текот на процесот на европска интеграција.
Во тој контекст, идејата на Мицкоски за вклучување на ЕУ отвора важна дебата: дали учеството на европските институции би помогнало во дијалогот меѓу Скопје и Софија или би го префрлило спорот на уште покомплексно ниво.
Затоа, пред да се преземе ваков чекор, Скопје треба внимателно да ги разгледа придобивките, ризиците и гаранциите што би можел да ги понуди таквиот процес, пишува „Журнал.мк“.
