Албанските партии меѓусебно разменија бројни обвинувања и навреди за тоа кој е виновен за влезот на оваа банка на македонскиот пазар. За жал, повеќе од еден месец и власта и опозицијата се занимаваат со АЛТА Банка. Зошто целата оваа врева не се крена кога банката беше отворена, туку дури сега, кога се наоѓа на пат кон банкрот?
Затоа, оваа тема треба да се затвори, институциите на државата да ги преземат потребните постапки, а албанските партии да се посветат на други, поважни прашања пред крајот на годината, пишува „Журнал.мк“.
Што се случи со српската банка во Северна Македонија?
Проблемот со АЛТА Банка во Северна Македонија избувна како директна последица на стечајот и затворањето на нејзината матична банка во Србија. Сопственикот на банката, Давор Мацура, беше уапсен во Србија под сомнение за сериозни финансиски злоупотреби и незаконско извлекување на повеќе од 380 милиони евра од трезорот на банката.
На 1 ноември 2026 година, Народната банка на Северна Македонија ја стави битолската банка под привремена управа и ја повлече согласноста за учество на српскиот капитал. Оваа мерка беше преземена со цел да се заштитат депонентите и да се спречи одливот на пари, што предизвика долги редици и вознемиреност кај граѓаните. На клиентите им беше воведено неделно ограничување за повлекување средства, како и ограничување на плаќањата со платежни картички до 15.000 денари.
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека банката ќе биде спасена и дека нема да биде затворена, најавувајќи дека наскоро ќе биде отворена постапката за нејзина продажба преку аукција. Најмалку две други банки изразиле интерес за купување на АЛТА Банка во Северна Македонија, а се очекува процесот да заврши кон крајот на ноември или на почетокот на декември 2026 година.
Како беше дозволен влезот на српскиот капитал?
Опозициските партии ги обвинија Владата и Народната банка дека дозволиле влез на сомнителен капитал од Србија, барајќи одговорност за тоа како било одобрено преземањето на банката кога нејзиниот сопственик имал проблеми со репутацијата.
Владата ги отфрли обвинувањата, истакнувајќи дека во моментот на влез на пазарот сопственикот на банката ги исполнувал сите законски критериуми и дека опозицијата се обидува да создаде непотребна паника кај граѓаните.
АLТА Банка од Белград официјално влезе на банкарскиот пазар во Северна Македонија во октомври 2025 година, со преземањето на постојната Стопанска банка АД Битола.
Гувернерот Трајко Славески ја бранеше одлуката, објаснувајќи дека Стопанска банка Битола била на работ на банкрот и дека влезот на АЛТА Банка во тој момент ги исполнувал сите законски критериуми за спасување на домашната банка.
Министерката за финансии, Гордана Димитриеска-Кочоска, изјави дека гувернерот на Народната банка воопшто не ја консултирал во врска со влезот на АЛТА Банка. Сепак, македонската опозиција објави записници од владините седници, кои покажувале дека Владата донела заклучоци токму на нејзин предлог, што отвори сомнежи за прикривање информации.
Во август 2025 година, „Алта Груп“ ненадејно побарала прекин на постапката за промена на структурата на купувачот во рамките на групацијата. Овој потег не бил споменат во јавните соопштенија на Комисијата за хартии од вредност, што создало нејаснотии околу вистинската сопственичка структура.
Прашањето што се поставува е како низ безбедносните проверки и контролите на Народната банка поминал српски сопственик кој претходно имал одредени ограничувања и блиски политички врски во Србија, што се оценува како влез на сомнителен капитал и одлука донесена под политичко влијание, пишува „Журнал.мк“.
Зошто албанските партии меѓусебно се обвинуваат за српска банка?
Судирот меѓу албанските партии во Северна Македонија, ВЛЕН и ДУИ, во врска со АЛТА Банка, во основа е обид за отстранување на стигмата за поврзаност со „српскиот свет“ и сомнителниот капитал.
Сепак, ако се погледне реалната институционална структура во Северна Македонија, нивната моќ на одлучување во овој процес била многу поограничена и поформална отколку што се прикажува во острите телевизиски дебати.
Во практика, ниту ДУИ во 2023 година, ниту ВЛЕН во 2025 година ја имале главната одлучувачка моќ за влезот или забраната на странска банка во земјата. Нивното влијание било мало од следниве институционални причини.
Според законите на Северна Македонија, единствено гувернерот на Народната банка има исклучива надлежност да го проверува потеклото на капиталот, угледот на сопственикот и да издава лиценца или претходна согласност за странска банка да преземе домашна банка. Народната банка е независна институција, традиционално раководена од македонски кадри, а во 2025 година гувернер беше Трајко Славески, поранешен министер за финансии од редовите на ВМРО-ДПМНЕ.
Иако во 2023 година економските министерства беа раководени од кадри на ДУИ, а во 2025 година ВЛЕН имаше министри и вицепремиери, Владата не издава банкарски лиценци. Одлуките на Владата во оваа област се однесуваат или на управување со мали државни акционерски удели во странство или на стандардни административни постапки што произлегуваат од одобренијата на Народната банка, пишува „Журнал.мк“.
Зошто албанските партии се обвинуваат меѓусебно кога немале реална моќ на одлучување за АЛТА Банка?
Дебатата меѓу ВЛЕН и ДУИ главно претставува внатрешна изборна битка за тоа кој е поголем „патриот“ и кој е подалеку од српското влијание, додека реалните одлуки за дозволувањето на влезот на АЛТА Банка биле донесени од Народната банка.
Ако се знае дека вистинската моќ на одлучување била во рацете на Народната банка и на главните македонски политички центри, тогаш судирот меѓу албанските партии се претвора во политички театар што не произведува никаков конкретен резултат.
Занимавајќи се со прашањето „кој потпишал технички документ во 2023 или 2025 година“, јавната дебата се оддалечува од институциите кои имале законска обврска да го спречат влезот на овој капитал, а тоа се Народната банка, Управата за финансиско разузнавање и безбедносните органи.
Кога двете најголеми албански партии, ВЛЕН и ДУИ, меѓусебно се обвинуваат за „предавство“ или за „приближување кон српскиот капитал“, граѓаните го губат фокусот од прашањето кој навистина управува со кризата денес и кој го овозможил преземањето на банката.
Наместо меѓусебни обвинувања за потписи на документи кои немале моќ да го блокираат процесот, албанските партии би било подобро заеднички да побараат одговорност за тоа зошто безбедносните филтри на државата потфрлиле при проверката на сопственикот на банката. Истовремено, треба да се фокусираат на гарантирањето на депозитите, што побрзото деблокирање на сметките на граѓаните и компаниите, како и обезбедувањето банката да биде продадена на сериозен и доверлив инвеститор.
Досега „Журнал.мк“ повеќепати пишуваше дека политичарите треба да се занимаваат со поголеми прашања, а не со бескорисни дебати, кога е познато дека ниту една од двете страни немала вистинска моќ на одлучување.
Затоа, оваа дебата останува бескорисна за граѓаните, бидејќи не им ги враќа парите и не го поправа системот, туку е корисна единствено за партиите, кои ја користат како уште една алатка за одржување на мобилизацијата на своите партиски поддржувачи, пишува „Журнал.мк“.
