Ниту една европска држава не го запре падот на наталитетот, но Франција, Унгарија и Шведска имаат најразвиени системи за поддршка на семејствата. Од нив Македонија може да научи кои мерки ги поттикнуваат породувањата, а кои само ги поместуваат во времето.
Премиерот Христијан Мицкоски повторно ја отвори демографијата. Тој порача дека Македонија мора да избере меѓу повеќедетни семејства и увоз на странска работна сила и додаде дека ќе остане на политиките за семејни вредности, „колку и да сакаат да го исмејуваат“. Изјавата дојде по оценката на вицепремиерот Александар Николоски дека до 2030 година годишно се потребни 50.000 странски работници.
Бројките го објаснуваат притисокот. Според Државниот завод за статистика, стапката на наталитет паднала од 11,1 на 8,7 живородени на илјада жители во периодот 2015 до 2025 година. Природниот прираст лани бил негативен, -2,4 на илјада жители. Во второто тримесечје од 2026 година се родени 3.684 деца, за три отсто помалку отколку лани. Третите и подобројните деца чинат околу 18 отсто од сите живородени, па токму кај повеќедетните семејства државата има најмногу простор да делува.
Франција: систем што го наградува третото дете
Француската политика е најстарата и најкомплетна. Семејниот додаток се исплаќа од второто дете, семействата со три и повеќе деца добиваат дополнителен семеен додаток, а даночниот систем (таканаречениот семеен квоцијент) ги фаворизира големите семејства. Државата финансира и субвенционирани јасли. Стапката на фертилитет од 1,61 за 2024 година е највисока меѓу големите европски економии, но и најниска во Франција од крајот на Првата светска војна.
Токму францускиот државен центар за стратегија во студија од мај 2026 заклучува дека парични мерки имаат релативно скромен ефект, а еднократните бебешки бонуси често само ги забрзуваат породувањата што семејствата и така ги планирале. Најсилен и најконзистентен ефект, според истата анализа, има достапната грижа за деца.
Унгарија: даночно ослободување и стан
Унгарија спроведува најагресивна политика во регионот. Од 2020 година мајките со четири и повеќе деца се доживотно ослободени од данок на личен доход, од октомври 2025 и мајките со три деца, а ослободувањето за мајки со две деца се воведува постепено од 2026 до 2029 година. Постојат и субвенционирани заеми и станбени програми за млади семејства. Владата проценува дека расходите за семејна поддршка во 2026 година достигнуваат околу пет отсто од БДП.
Резултатот е спорен. Стапката на фертилитет порасна од 1,23 во 2011 на околу 1,6 во 2021 година, а потоа падна на 1,38 до 1,41 во 2024, со 77.500 родени, најмалку во современата историја. Критичарите велат дека мерките се скапи и дека најмногу им користат на вработени мајки со повисоки примања.
Шведска: годишен одмор и градинка за сите
Шведскиот модел не се потпира на готовина, туку на усогласување на работата и семејството. Родителите делат 480 дена платен отсуствувањe по дете, од кои 390 се со околу 80 отсто од платата, а по 90 дена му се резервирани на секој родител и не можат да се пренесат. Максималната надомест за градинка изнесува 1.783 круни месечно во 2025 година. Учеството на жените на пазарот на труд е околу 88 отсто.
Но и таму фертилитетот падна на 1,43, најнизок во историјата. Шведскиот пример покажува дека системот ја одржува вработеноста на мајките и го ублажува падот, но не гарантира раст на наталитетот.
