Десетици илјади млади луѓе излегоа на улиците, протестите се проширија во повеќе градови, а судирите со полицијата кулминираа со солзавец, водени топови и запалени институции. Премиерот Еди Рама одбива да поднесе оставка и порачува дека владите се менуваат на избори, а не со револуција.
Тирана трет ден по ред е епицентар на незадоволството на младите во Албанија. Но зад драматичните снимки од судирите меѓу демонстрантите и полицијата се крие многу подлабок проблем од непосредните барања за подобри услови за студирање. Студентите протестираат против високите трошоци за образование, недоволната финансиска поддршка, слабите перспективи за вработување и корупцијата, за која сметаат дека им ги ограничува можностите за иднина во сопствената земја.
Протестите започнаа на 13 октомври пред Министерството за образование во Тирана, каде што студентите побараа попристапни школарини и подобри услови на универзитетите. Наскоро незадоволството се прошири и на прашањата за социјалната нееднаквост, управувањето со државата и политичката одговорност.
За дел од демонстрантите, веќе не станува збор само за тоа колку чини студирањето, туку и за тоа каква иднина ги очекува по дипломирањето.
Од студентски барања до повици за оставка на Рама
Во почетокот протестите беа насочени кон образовниот систем, но брзо добија политичка димензија. Барањата за пониски школарини, подобри услови за студирање и финансиска помош беа дополнети со повици за оставка на премиерот Еди Рама.
Причините за ова незадоволство, според извештаите на меѓународните медиуми, се поврзани и со пошироката економска состојба, ограничените можности за младите и обвинувањата за корупција на високи државни функционери.
Протестите се надоврзаа на неколкумесечното граѓанско движење познато како „Револуција на фламингата“, кое се спротивставува на плановите за изградба на луксузен туристички комплекс на јужното албанско крајбрежје, поврзан со Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп.
Противниците на проектот предупредуваат на можни последици врз природата, недоволна транспарентност и сомнежи околу начинот на кој се управува со државното земјиште. Токму преклопувањето на еколошките, студентските и антикорупциските барања придонесе протестите да прераснат во пошироко движење против Владата.
Трет ден протести: Солзавец, водени топови и бојкот на наставата
На 15 октомври ситуацијата во Тирана повторно ескалираше. Демонстрантите се судрија со полицијата пред владините институции, а безбедносните сили употребија солзавец и водени топови.
Според албанската државна телевизија РТШ, средношколците и студентите ја бојкотирале наставата и излегле на улиците не само во Тирана туку и во Скадар, Корча, Драч и други градови. Во дел од градовите демонстрантите носеле транспаренти со кои повикувале на политички промени.
Во Тирана протестната поворка поминала покрај Парламентот и се упатила кон Министерството за образование. Полицијата распореди специјални сили и возила со водени топови, додека дел од демонстрантите фрлаа камења и други предмети кон полициските кордони.
Претходниот ден насилството достигна сериозни размери. Според Ројтерс, демонстрантите предизвикале пожари во зградата на Министерството за образование и во две банки, додека на улиците биле превртувани и палени контејнери и биле оштетени деловни објекти.
Полицијата интервенирала со солзавец и водени топови, а повеќе лица биле приведени. Поради безбедносната ситуација, албанскиот Парламент ја откажа седницата.
Најмалку 89 повредени во судирите, меѓу нив 61 полицаец
Според најновите информации на Асошиејтед прес, повикувајќи се на албанското Министерство за здравство, во судирите во средата, 14 октомври, биле повредени 89 лица, од кои 61 полицаец. Овој биланс се однесува на претходниот ден и не ги опфаќа евентуалните повредени во денешните судири.
Во четвртокот биле приведени и неколку демонстранти. Дел од младите продолжиле со протестите и покрај полициските интервенции, а организаторот Матео Исколари најавил дека собирите ќе продолжат секој ден.
Иако најголемиот дел од протестните поворки биле мирни, групи демонстранти се одвоиле и нападнале владини објекти и деловни простории.
Рама: „Имавме избори, а не револуција“
Албанскиот премиер Еди Рама денеска ја отфрли можноста да поднесе оставка и покрај масовните демонстрации.
Во писмен одговор за Ројтерс, тој порача дека владите се менуваат преку демократски избори и потсети дека неговата Социјалистичка партија минатата година освои нов мандат.
Рама изјави дека е подготвен да разговара за поскапувањето на образованието, но дека нападите врз институциите, уништувањето јавен имот и загрозувањето на безбедноста немаат никаква врска со легитимните студентски барања.
Во видеообраќање од оштетена образовна институција, премиерот порача дека Албанија ќе ги надмине тешките моменти и ќе продолжи по европскиот пат. За поттикнувањето на насилството ги обвини политичките противници и предупреди дека законот мора да важи за сите.
Рама ги отфрли и обвинувањата дека неговата влада не се справува со корупцијата, нагласувајќи дека борбата против неа е дел од реформите за членство во Европската Унија.
Студентите протестираа и во 2018 година – дел од барањата останаа неисполнети
Сегашните протести потсетуваат на големото студентско движење од декември 2018 година, кога младите излегоа на улиците поради високите трошоци за студирање и незадоволството од универзитетскиот систем.
Тогашниот притисок доведе до владина реконструкција, смена на осум министри и најавување пакет мерки наречен „Пакт за универзитетот“.
Но, според анализата на Ал Џезира, дел од студентските барања од тој период останале неисполнети.
Политикологот Африм Красниќи од Институтот за политички студии во Тирана оценува дека младите со месеци се обидувале мирно да ги изнесат своите проблеми, но дека нивните барања не добиле соодветен институционален одговор.
Оттука, сегашната ескалација може да се разбере и како резултат на наталожено незадоволство од образовниот систем, институциите и економските перспективи, а не само како реакција на еден конкретен владин потег.
Европската Унија повика на воздржаност
Делегацијата на Европската Унија во Албанија изрази загриженост поради насилната ескалација и побара пропорционално постапување од властите.
Опозициската Демократска партија ги поддржа студентските протести и побара формирање техничка влада што би подготвила предвремени избори. Од друга страна, Рама инсистира дека добиениот изборен мандат му дава легитимитет да продолжи со владеењето и со преговорите за членство во ЕУ.
Тридневните протести открија дека незадоволството на младите во Албанија оди многу подалеку од студентските такси. Во земја што настојува да стане членка на Европската Унија, сè поизразени се барањата економскиот и институционалниот напредок да се почувствува и во секојдневниот живот, преку подобро образование, повеќе можности за работа и поголема доверба во државата.
За студентите, прашањето е какви можности им нуди Албанија. За Владата на Рама, предизвикот е како да одговори на тие барања, истовремено обезбедувајќи јавен ред и заштитувајќи го правото на мирен протест.
