Владата на Северна Македонија сè уште нема јасна стратегија за надминување на бугарската блокада на отворањето на преговарачките кластери со Европската Унија. Во овој контекст, ДУИ побара одговори, додека премиерот Христијан Мицкоски возврати со контрапрашања и ѝ понуди на опозицијата да се вклучи во преговорите. Но, колку е искрена оваа понуда на премиерот и што навистина можат да придонесат опозициските партии, особено ДУИ и СДСМ, кои постојано се обвинуваат за одговорност за актуелната состојба? Во целина, албанските политички партии во Северна Македонија можат да имаат значајна и стратешка улога во решавањето на спорот со Бугарија.
Понуда до опозицијата за вклучување во преговорите
Во врска со отворените прашања со Бугарија, премиерот Мицкоски изрази подготвеност да ја вклучи опозицијата во процесот, предлагајќи опозициските партии да номинираат свои претставници во тимот што ќе го води дијалогот со Софија.
Владата е подготвена да ги разгледа предлозите на опозициските партии за нивно учество во разговорите со Бугарија, оценувајќи дека е потребен поширок политички пристап кон прашањето што со години го попречува напредокот на Северна Македонија кон ЕУ.
Сепак, следниот чекор останува усогласувањето на Акцискиот план за малцинствата. Овој документ е прифатен од 26 земји членки на Европската Унија, но сè уште нема согласност од Бугарија. Затоа, дури и ако утре се одлучи за промена на Уставот, тоа нема да биде доволно за продолжување на преговорите без усогласен Акциски план за малцинствата.
Овој развој повторно го става во фокус прашањето за условите под кои Северна Македонија може да го продолжи процесот на пристапување кон ЕУ, но и потребата од поширок политички консензус за преговорите со Софија.
Колку можат Албанците да помогнат во спорот со Бугарија?
Досега повиците за единство главно беа насочени кон македонските политички партии. Поканата на Мицкоски упатена до ДУИ може да се гледа како можност за политичка соработка во иднина.
ДУИ ја поздрави поканата, потврдувајќи дека отсекогаш била отворена за дијалог. За оваа партија, внесувањето на Бугарите во Уставот и почитувањето на постигнатите договори, вклучително и францускиот предлог, претставуваат црвена линија од која не треба да има отстапување, бидејќи овие чекори се сметаат за важни за деблокирање на преговорите со Европската Унија.
Како една од главните албански опозициски партии, ДУИ може да има значајна улога во Собранието, особено доколку се постигне политички договор што ќе овозможи обезбедување двотретинско мнозинство за уставните измени.
По отворената покана на премиерот Христијан Мицкоски опозицијата да се приклучи на државните тимови, ДУИ би можела да предложи поранешни дипломати и искусни функционери, како што е поранешниот министер за надворешни работи Бујар Османи, да учествуваат во разговорите со Софија и да придонесат во изработката на заеднички акциски план.
Сепак, останува да се види дали Османи би бил прифатлив за Мицкоски. Самиот премиер неколкупати јавно го обвини поранешниот шеф на дипломатијата за предавство и за потпишување договори што, според него, се на штета на македонските интереси.
Во целина, албанските политички партии, како оние во власта преку коалицијата ВЛЕН, така и опозициските партии, меѓу кои ДУИ и Алијансата за Албанците, можат да придонесат за поширок политички пристап кон спорот со Бугарија.
За уставните измени е потребна поддршка од 80 пратеници, односно двотретинско мнозинство од вкупно 120 пратеници во Собранието. ВМРО-ДПМНЕ и нејзините владини партнери немаат доволно гласови самостојно. Поради тоа, гласовите на албанските пратеници, и од ВЛЕН и од опозицијата предводена од ДУИ, можат да бидат одлучувачки за усвојувањето на измените.
Поддршката на албанските партии за уставните измени ја прави клучна потребата од консензус во рамките на македонскиот политички блок и обезбедување на потребното парламентарно мнозинство.
Како дел од владејачката коалиција, ВЛЕН изрази подготвеност да ја преземе улогата на посредник со цел повторно да се воспостави комуникацијата меѓу Скопје и Софија. Албанските партии можат да придонесат во политичкиот дијалог преку фокусирање на европската интеграција и институционалните решенија, наместо дебатата да остане ограничена на идентитетските и јазичните судири.
Време е за обединување и решение
Повикот до опозицијата доаѓа по претходните најави за создавање заеднички механизам за соработка меѓу Владата и опозицијата.
Во април 2025 година, премиерот Мицкоски и претседателот на СДСМ, Венко Филипче, постигнаа начелен договор на билатерална средба за формирање заеднички работни групи за реформската агенда. Сепак, најавениот механизам не беше ставен во функција.
Во тој период, фокусот беше ставен на можностите за нов модел на политичка соработка за прашања од поширок јавен интерес. Беше најавено формирање работни групи за судството, енергетиката, како и за одредени стратешки прашања и проекти во здравството.
Двајцата лидери ја истакнаа потребата од политички консензус за клучните државни прашања, но не беше постигнат договор за заеднички пристап кон спорот со Бугарија.
Разликите во однос на европската интеграција, уставните измени и пристапот кон Софија продолжија да постојат, без да се создаде конкретен механизам преку кој опозицијата би учествувала во креирањето на владината стратегија.
Вклучувањето на опозицијата во процесот на европска интеграција со години е едно од спорните прашања во односите меѓу политичките партии. Досегашната практика покажува дека клучните одлуки најчесто се носеле без суштинско учество на опозицијата, што подоцна предизвикувало политички несогласувања околу нивната содржина и прифатливост.
Прашањето за утврдување заеднички државни ставови беше покренувано во неколку наврати, меѓу другото и преку резолуцијата на ВМРО-ДПМНЕ од 2021 година, предлог-резолуцијата на СДСМ од 2025 година и Националната платформа за македонско национално единство и утврдување македонски национални црвени линии, промовирана од движењето ЗНАМ во декември 2024 година.
Затоа, останува да се види дали последниот повик на Мицкоски ќе резултира со конкретен договор за учество на опозицијата во разговорите со Бугарија или ќе остане уште една иницијатива за политички консензус без функционален механизам за заедничко дејствување.
