Човечкиот мозок има речиси неограничена способност за учење, но нашето внимание е ограничено. Во време на нотификации, кратки видеа и постојана потрага по моментално задоволство, токму вниманието станува еден од најзагрозените ресурси на современиот човек.
Клиничкиот невропсихолог Тина Васков, во гостувањето во телевизискиот магазин „Трилинг“, зборуваше за функционирањето на мозокот, менувањето на навиките, хроничниот стрес и зачувувањето на менталното здравје.
Нејзината клучна порака е дека смислата на животот не треба да се бара во хедонизмот и во краткотрајното чувство на задоволство, туку во целисходноста, во активностите што нè исполнуваат, односите што ги градиме и трагата што ја оставаме.
Според Васков, мозокот е најсовршената творба на природата. Неговиот капацитет за учење е речиси неограничен, но способноста за задржување на вниманието има свои граници.
При секое ново учење се активираат мрежи од нервни врски. Со тоа не се менува само начинот на кој мозокот функционира, туку и неговата структура.
Оваа способност се нарекува пластичност на мозокот. Таа овозможува човекот да учи, да се приспособува и постепено да ги менува воспоставените навики.
Кога некој сака да надмине штетна навика, не е доволна само моментална одлука. Потребно е старите невронски врски постепено да ослабнат, а на нивно место да се изградат нови модели на однесување.
Тоа значи дека навиките можат да се променат, но процесот бара време, повторување и истрајност.
Васков предупредува дека современиот човек сè почесто ја бара смислата во хедонизмот, во задоволството, удобноста и брзото наградување.
Задоволството предизвикува ослободување допамин во мозокот и создава чувство дека „убаво ни е“. Но тоа чувство, само по себе, не дава одговор на прашањето дали она што го правиме има вистинска вредност.
Целисходноста е подлабока. Таа се гради преку работата што нè исполнува, односите со другите луѓе, личниот развој и придонесот што го оставаме зад себе.
Оттука, смислениот живот не е нужно живот без тешкотии. Тоа е живот во кој човекот знае зошто нешто прави и што сака да изгради.
Современиот човек секојдневно прима огромно количество информации. Нотификации, социјални мрежи и кратки видеа непрекинато го бараат неговото внимание.
Според Васков, човечкиот ум не е дизајниран за толкава информациска преплавеност. Кога вниманието постојано се префрла од една содржина на друга, се зголемува менталниот замор и се намалува способноста за подлабока концентрација.
На ова се надоврзуваат секојдневниот стрес, економската криза, сиромаштијата и генетските фактори. Сите тие можат да имаат улога во појавата на депресија и други нарушувања на менталното здравје.
Позитивен развој, според неа, е тоа што денес постои поголема свесност за менталното здравје. Луѓето полесно препознаваат дека имаат проблем и почесто се подготвени да побараат стручна помош.
Живееме во услови на хроничен стрес, но начинот на кој ќе реагираме зависи и од нашите убедувања и од значењето што им го даваме на настаните.
Васков посочува дека ментално зрелата личност не ги негира тешкотиите. Таа ги прифаќа, се приспособува и гради психолошка отпорност, односно резилиентност.
Тоа вклучува и подготвеност да се побара поддршка од семејството, пријателите или од стручно лице кога товарот станува преголем.
Истовремено, Васков нагласува дека не секое негативно или непријатно искуство треба автоматски да се нарекува траума. Тешките искуства се дел од животот, а способноста за справување со нив е важен дел од психолошкото созревање.
Особено загрижува зголемениот број млади што имаат потреба од психолошка помош.
Васков смета дека дел од одговорноста ја носат возрасните и општеството. Насилството во медиумите, физичкото казнување, прераната употреба на мобилни телефони и лесната достапност на штетни супстанции постепено се нормализираат.
Децата ги усвојуваат моделите што ги гледаат околу себе. Затоа, грижата за нивното ментално здравје не може да се сведе само на ограничување на времето пред екран. Потребни се поинакви семејни, образовни и општествени модели.
Осврнувајќи се на мислата на покојниот професор Методиј Чепреганов, Васков посочи дека малоумноста, суетата, примитивизмот и параноидниот начин на размислување можат да бидат сериозни кочничари на едно општество.
Според неа, примитивните манири не се далечна или апстрактна појава. Тие се присутни во секојдневното однесување, во јавниот говор и во начинот на кој се однесуваме едни кон други.
