Во време кога Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ) ја поддржа иницијативата на ЛДП за ограничување на двојното државјанство за функционерите и побара предлог-законот што претходно беше поднесен од оваа партија повторно да биде ставен во собраниска процедура, се отвора прашањето дали ваквото законско решение е оправдано и како е регулирано прашањето во земјите од регионот, пишува „Журнал.мк“.
Од СДСМ велат дека законот треба да се применува без исклучоци, вклучително и за пратениците од актуелниот состав на Собранието, министрите, владините функционери и директорите на јавните претпријатија.
СДСМ бара функционерите да немаат двојно државјанство!
СДСМ веќе има поднесено предлог-закон за двојното државјанство. Според нив, тој треба да важи и за пратениците од актуелниот парламентарен состав, министрите, владините функционери и директорите на јавните претпријатија. Законот, како што велат од партијата, треба да важи за сите.
Од оваа партија истакнуваат дека, додека се одбележуваше 35-годишнината од независноста на државата, Законот за ограничување на двојното државјанство на функционерите останал блокиран.
СДСМ посочува дека нема место за молк кон оние кои самите го предложиле законот, алудирајќи на ВМРО-ДПМНЕ, а сега го избегнуваат. Според нив, нема место за функционери кои земаат плата од државата, додека нивната лојалност е поделена.
Опозициската партија бара иницијативата на ЛДП веднаш да биде разгледана во Собранието, а законот да биде усвоен без одложување и без компромиси.
Од СДСМ велат дека вистинската независност и вистинскиот патриотизам се докажуваат со лојалност кон една држава – Македонија.
Каква е ситуацијата во земјите од регионот?
Во Албанија, двојното државјанство е широко дозволено со закон. Јавните функционери и министрите можат да имаат две државјанства. Сепак, постои важен уставен исклучок: претседателот на Републиката не може да има друго државјанство освен албанското. Доколку кандидатот има две државјанства, тој мора да се откаже од странското државјанство пред да даде заклетва. За другите функции, како пратеници или министри, не постои директна забрана, но функционерите кои имаат пристап до државни тајни подлежат на безбедносна проверка, при што поседувањето второ државјанство се оценува од аспект на можен ризик од конфликт на интереси.
Во Косово, според Законот за државјанство на Косово, повеќекратното државјанство е целосно дозволено. Јавните функционери, пратениците и министрите можат да имаат и друго државјанство. Многумина од нив имаат и државјанство на Албанија или на западноевропски земји. Ограничувањата главно се појавуваат во безбедносните и разузнавачките институции, како што се АКИ, Полицијата на Косово или КБС, каде што вработувањето или добивањето високо ниво на безбедносен сертификат може да биде условено или да подлежи на строги критериуми доколку лицето има правни обврски или зависности кон друга држава.
Турција има едно од најлибералните законодавства во регионот во однос на двојното државјанство. Турскиот Закон за државјанство, број 5901, целосно дозволува повеќекратно државјанство без обврска за откажување од првичниот пасош. Не постои уставна забрана пратениците во турскиот парламент или министрите да имаат второ државјанство. Уставот не ги исклучува, ниту пак законски ги обврзува да го пријават второто државјанство при кандидатурата. Главните ограничувања се појавуваат во разузнавачките структури, армијата и високите дипломатски позиции. Лицата со двојно државјанство може да се соочат со пречки при безбедносните проверки поради ризик од „поделена лојалност“ или воени обврски кон другата држава.
Грција дозволува двојно државјанство за обичните граѓани, но кога станува збор за високи државни функционери, законската рамка е многу построга. Според текстот, грчкото законодавство го ограничува учеството во високи политички и јавни функции на лицата кои имаат друго државјанство. Пратениците, министрите, судиите и офицерите во армијата или полицијата, според ова толкување, не смеат да имаат двојно државјанство.
Србија во принцип дозволува двојно државјанство, особено за припадниците на српската дијаспора, како во Босна и Херцеговина, Црна Гора или пошироката дијаспора. Генерално, српското законодавство експлицитно не забранува пратеник или министер да има двојно државјанство. Како и во останатиот дел од Балканот, „црвената линија“ е поставена преку законите што ги регулираат одбраната, внатрешните работи и разузнавачките агенции, како што е БИА. За вработување или заземање раководна позиција во овие институции, кандидатот треба да биде исклучиво државјанин на Србија и да помине безбедносна проверка, што практично го оневозможува поседувањето втор пасош за овие позиции.
Дали е оправдано ограничувањето на двојното државјанство во Северна Македонија?
Во Северна Македонија, законот дозволува двојно државјанство. Како и во другите земји, ограничувањата се однесуваат на позиции во областа на одбраната, армијата, разузнавањето и дипломатијата, каде што поседувањето второ државјанство може да биде пречка за добивање безбедносен сертификат со степен „државна тајна“ или за именување на раководни позиции во овие институции.
Во Северна Македонија, значителен број лица со двојно државјанство се Македонци кои имаат добиено бугарски пасоши, како и Албанци кои поседуваат пасоши на Косово или Албанија.
Според официјалните податоци на бугарските власти, од 2007 година до почетокот на 2026 година, повеќе од 216.500 граѓани на Северна Македонија добиле бугарски пасоши. Тоа значи дека повеќе од 10 отсто од населението во земјата поседува и бугарско државјанство.
Кај Албанците постои значителен број лица кои имаат и државјанство на Косово. Ова главно се должи на меѓудржавни бракови, блиските семејни врски во пограничните региони, како што се Скопје, Тетово и Куманово со Косово, како и историските миграции.
Значителен број граѓани, и Македонци и Албанци, кои со децении живеат во странство, имаат двојно државјанство на земји како Германија, Швајцарија, Италија, САД или Австралија.
Постои и помал број граѓани од другите заедници кои имаат двојно државјанство на Србија или Турција.
Доколку треба да се укине или ограничи двојното државјанство за функционерите, прашањето треба да се разгледа од повеќе аспекти. Во случај на дипломатска, трговска или воена криза меѓу две држави, функционер со двојно државјанство може да се најде во ситуација во која интересите на неговата втора држава се спротивставуваат на интересите на државата во која ја извршува функцијата. Во овој контекст, може да се спомене дека одредени функционери поседуваат бугарско државјанство, додека Бугарија го блокира процесот на интеграција.
Исто така, доколку функционер изврши прекршување на законот или коруптивно дело, тој би можел да се обиде да ја избегне правдата со засолнување во својата втора држава, особено доколку таа не ги екстрадира сопствените државјани.
Но, многу талентирани професионалци кои живееле во странство добиле двојно државјанство. Забраната за нивно вршење јавни функции би ја лишила државата од нивното искуство, инвестиции и знаење од дијаспората. Двојното државјанство е реалност на современиот живот во глобализираниот свет. Ограничувањето на правото на кандидатура или вршење функција во институциите може да се смета и за дискриминација кон еден дел од граѓаните.
Во регионот на Балканот, каде што етничките и државните граници не се целосно усогласени, двојното државјанство помага во одржувањето на културните и семејните врски, додека неговото ограничување може да создаде меѓуетнички тензии.
Затоа, сите овие факти треба внимателно да се разгледаат и анализираат пред да се донесе одлука која би можела да има долгорочни последици и да влијае врз функционирањето на државата во иднина, пишува „Журнал.мк“. објавува Журнал.мк
