Во јануари 1990 година, беше воведен конвертибилниот динар. Јануари 1990 година остана еден од најинтересните моменти во економската историја на поранешна Југославија. По години хиперинфлација и секојдневно губење на вредноста на парите, беше воведен конвертибилниот динар – потег што на многумина во тоа време им се чинеше како последна голема шанса за стабилизирање на економијата.
За генерациите што се сеќаваат на крајот на осумдесеттите години, постоеше речиси автоматска навика – штом ќе ја добиеjа платата, многу граѓани се обидуваа да ја заменат за германски марки, пишува Југопапир.
Причината беше едноставна: локалната валута брзо губеше вредност, а луѓето се обидуваа да го зачуваат она што го заработиле.
Во таква атмосфера, одлуката на федералната влада предводена од Антe Марковиќ да го воведе конвертибилниот динар претставуваше голем пресврт.
За прв пат по долго време, граѓаните добија валута што можеа легално да ја менуваат за странска валута во банките, наместо да бараат сигурност на улица и на црниот пазар.
Динар што можеше да се менува за марки и долари
Декларацијата за конвертибилност беше едно од клучните изненадувања на економската програма на тогашната федерална влада.
Иако некои мерки, како што се контрола на платите и обиди за стабилизирање на цените, беа очекувани, малкумина веруваа дека динарот толку брзо ќе биде слободно заменлив за странски валути.
Конвертибилноста требаше да ја врати довербата во домашните пари и да овозможи економијата да работи понормално.
За компаниите, ова значеше полесно работење со странски земји, полесен увоз и извоз, но и поголема одговорност бидејќи повеќе не беше можно да се работи со постојано потпирање на слаба валута.
За прв пат, граѓаните не мораа веднаш да купуваат марки.
За обичните луѓе, промената беше можеби највидлива.
Со години важеше правилото дека парите не треба да се чуваат во динари, туку во постабилни странски валути.
Луѓето се плашеа дека платата што ја добиваат денес ќе вреди помалку за неколку дена.
Со воведувањето на конвертибилниот динар, се појави надеж дека домашната валута повторно може да стане средство oд доверба.
Туристите, бизнисмените и граѓаните повеќе не мораа да зависат од црниот пазар и непредвидливите разлики во девизниот курс.
Главната потпора беше германската марка
Новиот курс на динарот беше врзан за германската марка, валута која тогаш беше симбол на стабилност во Европа.
Идејата беше дека силното врзување за силна валута ќе помогне во враќањето на довербата и намалувањето на инфлацијата.
Сепак, економистите од тоа време предупредуваа дека само промената на девизниот курс не е доволна.
За валутата да остане стабилна, потребно беше домашната економија да биде конкурентна, производството да расте и цените да не растат побрзо отколку што економијата може да издржи.
Шест милијарди долари како гаранција за стабилност
Во тоа време, голем оптимизам создадоа и државните девизни резерви.
Според извештаите од тој период, Југославија имала околу шест милијарди долари девизни резерви, кои требало да бидат основа на новата монетарна политика.
Овие резерви требало да ѝ овозможат на Народната банка да ја одржи стабилноста на девизниот курс и да одговори на евентуалните притисоци на пазарот.
Последната голема економска надеж на Југославија?
Иако реформите на Анте Марковиќ не успеаја да ги постигнат своите долгорочни цели поради политичката криза и распадот на земјата, периодот на воведување на конвертибилниот динар беше запаметен како моментот кога се чинеше дека економското закрепнување е можно.
За некои, тоа беше доказ дека решителните реформи можат да пресвртуваат дури и во многу тешка ситуација.
За други, тоа беше последниот период кога се чинеше дека економијата може да тргне по сосема поинаков пат.
Повеќе од три децении подоцна, јануари 1990 година сè уште се памети како моментот кога динарот, барем за кратко време, повторно стана симбол на стабилност и надеж.
