Од Сизмолошката опсерваторија при ПМФ споделија информација по повод силните земјотреси во Венецуела.
,,Силните земјотреси кои неодамна ја погодија Венецуела уште еднаш потсетуваат дека земјотресите претставуваат една од најразорните природни опасности во светот. Поради својата положба долж Пацифичкиот „Огнен прстен“, Венецуела е меѓу сеизмички најактивните региони на Земјата, каде што честопати се случуваат силни земјотреси и вулкански ерупции.
Што е специфично за овој земјотрес?
Последниот сеизмички настан во Венецуела – 24 јуни 2026 (време 22:04 и 22:05) е особено интересен од научен аспект бидејќи всушност се состоеше од два последователни силни земјотреса, кои во сеизмологијата се познати под името земјотреси близнаци (анг. twin earthquakes), кои имаат идентична бранова форма и потекнуваат од исто жариште.
Првиот земјотрес имал магнитуда M 7.2, а само 38 секунди подоцна следел уште посилен земјотрес со магнитуда M 7.5. Поради толку краткиот временски интервал, за населението двата настани најверојатно биле почувствувани како еден долг и исклучително силен земјотрес.
Според досегашните сеизмолошки анализи, двата земјотреса започнале во близина на истиот регион, но најверојатно се поврзани со активирање на два соседни сегмента од сложен раседен систем. Земјотресното распукување започнало на северниот дел од раседот Боконо (Boconó Fault), а потоа се проширило кон исток долж раседот Сан Себастијан (San Sebastián Fault), кој најголем дел се протега под морското дно, паралелно со брегот.
Научните анализи покажуваат дека раседната површина што се активирала достигнала должина од околу 160–180 km, што е типично за земјотреси со магнитуда поголема од 7. Наместо да се ослободи енергијата во една точка, раседот постепено се „отворал“. Овој процес траел околу една минута, при што биле ослободени огромни количини на сеизмичка енергија.
Интересно е што досега со користење на повеќе независни методи – анализа на последователните земјотреси (последователни земјотреси), сателитски радарски снимки (InSAR), современи сеизмолошки техники за следење на ширењето на раседот (back-projection) и макросеизмички податоци од населението – дошле до ист заклучок: распукувањето на раседот се ширело претежно кон исток, што објаснува зошто најсилното тресење било регистрирано во насока кон густо населените крајбрежни области.
Овој пример покажува дека големите земјотреси не секогаш се ограничени на еден единствен расед. Во одредени случаи, како овој, ослободената енергија може да предизвика каскадно активирање на повеќе меѓусебно поврзани раседи, при што земјотресот станува подолготраен и зафаќа многу поголема област. Токму затоа деталното познавање на активните раседи, тука ја вклучувам и нашата Држава е од исклучително значење при процената на сеизмичката опасност и планирањето на мерките за намалување на ризикот”, појаснуваат од Сеизмолошката опсерваторија при ПМФ.
Оттаму додаваат дека иако Република Македонија не се наоѓа во ист тектонски појас како Венецуела, нашата држава е дел од Балканскиот сеизмички регион и има долга историја на силни земјотреси.
,,Земјотресите не можат да се предвидат, но нивните последици можат значително да се намалат преку добра подготвеност, почитување на сеизмичките стандарди при градба и правилно однесување на населението.
Препораки за граѓаните на Република Македонија
• Пред земјотрес
Проверете дали вашиот дом е конструктивно безбеден.
Прицврстете ги високите ормани, полици и тешките предмети за ѕидовите.
Подгответе семеен план за постапување во случај на земјотрес.
Обезбедете пакет за итни случаи со вода, храна, батериска ламба, радио, резервни батерии, лекови и основни документи.
• За време на земјотрес
Останете смирени и колку може без паника.
Доколку сте во затворен простор, не трчајте кон излезот додека трае тресењето.
Засолнете се под цврста маса или покрај носечки внатрешен ѕид и заштитете ги главата и вратот.
Оддалечете се од прозорци, стаклени површини, високи полици и предмети што можат да паднат.
Не користете лифт.
Ако се наоѓате на отворено, оддалечете се од згради, фасади, столбови, дрвја и електрични водови.
Ако управувате со возило, запрете на безбедно место, подалеку од мостови, надвозници и тунели.
• По земјотресот
Очекувајте последователни земјотреси (афтершокови).
Доколку објектот е оштетен, внимателно напуштете го кога тоа ќе биде безбедно.
Проверете дали има повредени лица и помогнете доколку можете без да го загрозите сопствениот живот.
Следете ги информациите и упатствата од надлежните институции.
Не ширете непроверени информации и гласини преку социјалните мрежи.
Поука од земјотресите во Венецуела
Настаните во Венецуела покажуваат дека силните земјотреси можат да погодат густо населени подрачја без претходно предупредување. Најдобрата заштита не е предвидувањето на земјотресот, туку навремената подготвеност на институциите, квалитетната сеизмички отпорна градба и информираноста на населението.
Затоа за граѓаните на Република Македонија најважно е редовно да се информираат за правилното однесување при земјотрес, да ги почитуваат препораките на надлежните институции и да придонесуваат кон развој на култура на превенција и подготвеност. Со соодветна едукација, добра организација и примена на современите стандарди за градба, ризикот од човечки жртви и материјални штети може значително да се намали, велат од Сеизмолошката опсерваторија.
