Европската комисија предложи нов заштитен механизам кој овозможува суспендирање на правото на глас и ограничување на финансиските средства за новите земји членки на Европската Унија. Црна Гора е првата земја за која се очекува да се примени ова барање, но потоа на ред би дошле Албанија и Северна Македонија. Ова би можело да биде добро решение за земјите од Балканот, но останува прашањето дали сите земји членки на ЕУ ќе го прифатат. Станува збор за делумно решение, но и излез од „ќор-сокакот“ во кој моментално се наоѓа земјата, пишува „Журнал.мк“.
Што значи суспендирање на правото на глас?
Европската комисија извлече поуки од демократското назадување забележано во земји како Унгарија и Полска. Новата институционална клаузула би ѝ овозможила на ЕУ да преземе мерки против новите членки во случај на сериозни прекршувања на основните вредности или принципот на искрена соработка. Во најсериозните случаи, мерките би вклучувале суспендирање на правото на глас во Советот на ЕУ и замрзнување на финансиските средства.
Европската комисија во октомври им го доставила првиот нацрт на земјите членки, додека ирското претседателство со Советот на ЕУ се обидува уште следната недела да постигне договор на ниво на амбасадори. Дотогаш, Подгорица може да се обиде да влијае врз текстот преку разговори со владите на земјите членки.
Меѓу нив сè уште постојат разлики. Италија бара мерките да бидат пропорционални и приспособени за секоја земја поединечно, додека Холандија поддржува еднаков пристап кон сите кандидати.
Комисијата предложила клаузулата да може да се активира во првите 15 години по членството. Мерки би можеле да се преземат во случај на сериозно прекршување на основните вредности на ЕУ или обврската за соработка. Суспендирањето на правото на глас е предвидено за најсериозните случаи. Временскиот рок и начинот на донесување одлуки сè уште се предмет на дискусија.
Претходните договори за пристапување, вклучително и оние на Хрватска, Бугарија и Романија, веќе содржеа заштитни клаузули во области како што се внатрешниот пазар и судството. Новиот предлог оди чекор понатаму и се однесува на правото на глас.
Тој се темели на искуството со унгарската влада на Виктор Орбан, која го користеше правото на вето за блокирање заеднички одлуки, вклучително и чекорите во процесот на пристапување на Украина.
Што значи овој предлог за Северна Македонија?
Црна Гора на 6 ноември привремено затвори уште две поглавја, со што вкупниот број достигна 23. Додека ЕУ веќе работи на договорот за пристапување на Црна Гора, Северна Македонија сè уште ги нема усвоено потребните уставни измени за отворање на првиот кластер.
Клаузулите што моментално се подготвуваат за Подгорица би можеле да станат модел за идните договори за пристапување, вклучително и за Северна Македонија.
За Скопје е важен и посебен предлог на Европската комисија. Според него, новите членки во првите години по пристапувањето би се обврзале да не ги блокираат одлуките на ЕУ поврзани со идните проширувања или билатералните спорови. Оваа обврска се предлага за идните членки, додека барањето за уставни измени останува дел од актуелната преговарачка рамка на Северна Македонија.
Дали овој предлог е добар за официјален Скопје?
Од една страна, овој механизам има цел да го деблокира проширувањето, давајќи им гаранции на скептичните земји членки, но од друга страна, создава построги и порестриктивни правила за идните членки.
Многу земји членки на ЕУ досега се двоумеле околу приемот на нови членки од страв од повторување на внатрешните блокади, како во случајот со Унгарија. Овој механизам им дава сигурност дека ЕУ ќе располага со брзи инструменти за контрола, со што се зголемуваат политичките шанси процесот на проширување да продолжи.
За Северна Македонија, која се соочува со постојани критики за застојот во борбата против корупцијата и во судството, надзорот во период од 15 години би претставувал гаранција дека реформите нема да бидат поништени по пристапувањето во ЕУ.
Дури и ако новата членка се соочи со ограничувања во политичкото одлучување, членството носи пристап до заедничкиот европски пазар и развојните фондови.
Според последниот извештај на Европската комисија, објавен во ноември 2026 година, главната пречка за Северна Македонија останува усвојувањето на уставните измени со кои треба да се вклучи бугарското малцинство.
Овој нов механизам не го отстранува билатералното вето и не го забрзува процесот доколку Скопје не ги исполни постојните услови за отворање на кластерите.
За Северна Македонија, оваа мерка претставува неопходен компромис, бидејќи го прави пристапувањето во ЕУ политички поприфатливо за европските престолнини, но по цена на статус на надгледувана членка во период од една и пол деценија по пристапувањето.
Засега, вниманието на Владата во Скопје не е насочено кон условите по членството, туку кон деблокирање на првиот чекор од преговорите.
Извештајот за напредокот на Европската комисија, објавен во ноември 2026 година, потврди дека Северна Македонија и натаму е блокирана бидејќи сè уште не ги усвоила уставните измени за вклучување на Бугарите.
Премиерот Христијан Мицкоски предложи овие измени да се усвојат веднаш, но да почнат да се применуваат дури кога земјата ќе стане членка на ЕУ. Овој предлог беше одбиен од Бугарија, пишува „Журнал.мк“.
