Песната „Ѓурѓовден“ носи различни приказни: од страдање до уметничка почит кон Ѓорѓе Балашевиќ. Откријте ја вистината зад овој евергрин.
Иако песната „Ѓурѓовден“ е речиси неопходна на прослави како што се крштевки, свадби и матури, малкумина знаат дека околу нејзините текстови со години се развиваат две сосема различни приказни.
Иако долго се веруваше дека песната во себе носи една од најтрагичните судбини од периодот на Втората светска војна, композиторот на музиката, Горан Бреговиќ, подоцна открил различно објаснување за потеклото на овој евергрин и ја разјаснил позадината зад песната.
Со децении постои шокантна приказна дека песната има корени во „возот на смртта“ и страдањето на сараевските Срби на патот кон логорот Јасеновац. На тој кобен 6 мај 1942 година, притворениците биле транспортирани во вагони, целосно без вода и храна. Според сведоштвото на историчарот на уметност Жарко Видовиќ, единствениот преживеан сведок, еден од затворениците, за кој се тврди дека бил член на сараевското културно-уметничко друштво „Слога“, во сопствените грчеви и беспомошност пеел од пркос: „Пролетта ми слетува на рамо, зелен крин од долината, за сите освен мене – Ѓурѓовден е!“.
За да го разбијат стравот, песната била прифатена и од другите, и наскоро почнала да одекнува од вагон до вагон. Ова предизвикало невиден гнев кај усташите, кои извршиле сурова казна – ги затвориле сите прозорци на возот и ги оставиле притворениците без воздух. Од 3.000 луѓе што тргнале од Сараево, само околу двесте х
ги преживеале ужасните услови. Се веруваше дека Бреговиќ ги зел овие пркосни текстови од страдалниците и ги претворил во хит што му донел милиони.
Брега: „Ова е почит кон Балашевиќ“
Сепак, Горан Бреговиќ има своја верзија на приказната што нема никаква врска со Јасеновец. Песната што ја сакаат многумина низ целиот Балкан всушност имаше многу помирен, уметнички почеток.Песната е направена за филмот на Емир Кустурица „Дом за бесење“, а потоа ја направив и придружната песна за албумот „Бијело Дугме“, како мала љубовна песна – открил Бреговиќ.Она што особено ја изненади јавноста беше признанието на Брега дека „Ѓурѓовден“ всушност е почит кон Ѓорѓе Балашевиќ.Композиторот сакал да му оддаде почит на познатиот панонски морнар, а директна инспирација за текстот нашол во „Приказната за Васа Ладачки“ на Балашевиќ и нејзиниот легендарен стих „Кога не сум со оној што го сакам“.
Тоа е мала почит кон Ѓорѓе Балашевиќ, која, за жал, никогаш не ја напишав на плочата – истакнал Брега неодамна за РТС.
Фото: Принтскрин/Instagram
