Одлуката на српската телевизија Хепи ТВ да воведе водители генерирани со вештачка интелигенција во информативната програма предизвика жестока дебата во Србија. Новинарските здруженија, медиумските експерти и дел од јавноста предупредуваат дека гледачите не биле јасно известени дека лицата што ги читаат вестите не се вистински луѓе, туку дигитално создадени аватари.
Виртуелните презентери, претставени како Бојана Филиповиќ и Марко Поповиќ, се појавија во редовните информативни емисии на телевизијата со национална фреквенција. Според Здружението на новинари на Србија (УНС), станува збор за прв ваков случај во земјата, што веднаш отвори прашања за транспарентноста, професионалната етика и довербата на публиката.
Што велат критичарите?
Критичарите не го оспоруваат користењето на вештачката интелигенција како технологија. Нивната главна забелешка е што гледачите не биле јасно предупредени дека пред нив не се вистински телевизиски водители. Новиот Кодекс на новинарите и новинарките во Србија предвидува медиумите транспарентно да ја означуваат употребата на АИ во создавањето медиумски содржини, а соговорниците на весникот „Данас” сметаат дека во овој случај јавноста била доведена во заблуда.
Од Хепи ТВ, пак, тврдат дека виртуелните водители не ги заменуваат новинарите и уредниците. Според нив, зад секоја информација и натаму стојат новинари, редактори и професионални тимови кои ги подготвуваат, проверуваат и уредуваат вестите, додека вештачката интелигенција служи само како нов начин на презентација на содржините.
Во расправата се вклучи и Регулаторното тело за електронски медиуми (РЕМ). Од оваа институција потсетуваат дека уште во 2023 година предупредиле дека содржините создадени со помош на вештачка интелигенција мора јасно да бидат означени, особено кога станува збор за информативна програма. Сепак, РЕМ засега не може да донесе конкретна одлука за случајот бидејќи неговиот Совет сè уште не е целосно конституиран.
Експертите предупредуваат и на друга опасност – можното влијание врз професијата. Ако виртуелните презентери можат да читаат вести 24 часа дневно без грешка, без хонорар и без одмор, дел од новинарската заедница стравува дека со текот на времето тие би можеле да ги заменат не само телевизиските спикери, туку и дел од другите редакциски работни места. Технолошките компании, пак, уверуваат дека вештачката интелигенција треба да биде алатка што ќе им помага на новинарите, а не средство за нивна замена.
Експериментираат и други медиуми во светот
Иако случајот со Хепи ТВ предизвика силни реакции, Србија не е првата земја што експериментира со вакви решенија. Кина уште пред неколку години воведе АИ телевизиски водители во државните медиуми, кои читаат вести и емитуваат информации во различни термини. Во Велика Британија, пак, Channel 4 реализираше експериментален проект со АИ презентер, пред сè за да ги испита можностите и границите на новата технологија.
Слични тестирања веќе се појавуваат и во локални телевизии, дигитални редакции и онлајн медиуми ширум светот. Причината е едноставна – технологијата станува сè подобра, поевтина и побрза. Денешните АИ аватари веќе можат природно да зборуваат, да менуваат интонација, да читаат вести на повеќе јазици и речиси без забележливи грешки да имитираат човечки изрази.
Сè повеќе медиумски аналитичари сметаат дека вештачката интелигенција веќе стана дел од телевизиското новинарство. Затоа, фокусот на дебатата постепено се префрла на правилата според кои ќе се користи и на обврската публиката секогаш да знае кога гледа човек, а кога дигитален аватар. Токму довербата останува најважната валута на секој информативен медиум.
Хепи ТВ веројатно нема да остане осамен пример. Ако сегашното темпо на развој продолжи, АИ водителите би можеле да станат вообичаена појава во телевизиските студија ширум светот. Успехот на оваа технологија, сепак, ќе зависи од тоа дали медиумите ќе успеат да ја задржат транспарентноста и кредибилитетот – вредности без кои новинарството ја губи својата суштинска улога.
