Луѓето поминуваат сè повеќе време во вселената. Со развојот на комерцијалните вселенски летови и плановите за долготрајни мисии до Месечината и Марс, научниците предупредуваат дека постои важна област за која сè уште немаме доволно сознанија: влијанието на вселенската средина врз сексуалното и репродуктивното здравје на астронаутите.
Додека последиците од престојот во микрогравитација, изложеноста на космичко зрачење и нарушувањето на биолошкиот часовник се предмет на бројни истражувања, репродуктивното здравје досега не добило соодветно внимание. Според група научници, ова претставува сериозен пропуст во подготовките за идните долготрајни вселенски мисии.
Долготрајниот престој во вселената влијае врз повеќе физиолошки процеси во човечкото тело.
Космичкото зрачење како потенцијална закана
Еден од главните проблеми е космичкото зрачење. За разлика од Земјата, каде што атмосферата и магнетното поле обезбедуваат значителна заштита од високоенергетските честички од вселената, астронаутите се изложени на многу поголеми количества јонизирачко зрачење.
Овие честички можат да предизвикаат оштетувања на ДНК, односно генетскиот материјал што ги содржи наследните информации на организмот. Доколку таквите оштетувања се појават во сперматозоидите или јајце-клетките, постои можност да влијаат врз развојот на ембрионот и да предизвикаат генетски последици.
Истражувањата врз животни покажале дека изложеноста на зрачење може да го наруши менструалниот циклус и да го зголеми ризикот од одредени видови рак. Сепак, податоците за долготрајната изложеност кај луѓето се многу ограничени.
Особено малку се знае за последиците од повтореното изложување на космичко зрачење врз машката плодност.
Едно истражување укажува дека дози на зрачење повисоки од приближно 250 милигреји (mGy) можат да го нарушат создавањето на сперматозоиди, иако дел од овие промени можеби се повратни. Други научни анализи укажуваат дека долготрајните мисии би можеле да влијаат и врз невроендокриниот систем, кој го регулира создавањето и лачењето на репродуктивните хормони.
Високоенергетските честички од вселената можат да предизвикаат оштетувања на ДНК во клетките на човечкиот организам.
Микрогравитацијата и репродуктивниот систем
Покрај зрачењето, научниците го истражуваат и влијанието на микрогравитацијата врз репродуктивните процеси.
Во услови на речиси целосна бестежинска состојба, човечкото тело функционира поинаку отколку на Земјата. Промените во циркулацијата на крвта, работата на органите и регулацијата на хормоните можат да имаат последици врз различни биолошки процеси.
Некои експерименти покажале дека микрогравитацијата може да влијае врз движењето и ориентацијата на сперматозоидите. Овие резултати отвораат прашања за тоа како условите во вселената би можеле да влијаат врз оплодувањето и раниот развој на ембрионот.
Сепак, резултатите од лабораториските експерименти не се доволни за да се утврди како овие процеси би се одвивале кај луѓето за време на вистинска вселенска мисија.
Експериментите со сперматозоиди во услови на микрогравитација се обидуваат да откријат како бестежинската состојба влијае врз нивното движење.
Потребата од вакви истражувања станува сè поизразена поради брзиот развој на вселенската индустрија. Бројот на лансирања во последните две децении значително се зголеми, а во вселената сè почесто патуваат и лица кои не се професионални астронаути.
Досега, државните вселенски агенции применувале строги правила за заштита на здравјето на астронаутите. На пример, бремените лица не можат да бидат испратени на вселенски мисии, а постојат и ограничувања за максималната доза на зрачење на која астронаутите смеат да бидат изложени.
Меѓутоа, кај комерцијалните вселенски летови ситуацијата е посложена. Сè уште не постојат универзални правила за процена и управување со ризиците за репродуктивното здравје на патниците и членовите на комерцијалните екипажи.
Научниците поставуваат прашања дали компаниите треба да го следат статусот на бременост кај своите вработени и патници, како и дали лицата кои патуваат во вселената треба однапред да бидат информирани за можните долгорочни последици врз нивната плодност и здравјето на идните потомци.
Бројот на вселенски лансирања значително се зголеми во последните две децении, што дополнително ја нагласува потребата од истражување на долгорочните здравствени ризици.
Потребни се нови истражувања пред човештвото да замине подалеку
Истражувањето го предводел ембриологот Џајлс Палмер од Универзитетот во Лидс, заедно со уште осум научници. Во нивната анализа тие укажуваат дека, и покрај повеќе од 65 години човечки вселенски летови, сè уште знаеме многу малку за влијанието на вселенската средина врз човечкиот репродуктивен систем за време на долготрајни мисии.
Меѓу авторите на истражувањето е и научникот на НАСА, Фати Каруја, кој нагласува дека репродуктивното здравје повеќе не смее да биде занемарена тема во планирањето на идните вселенски мисии.
Според научниците, потребна е меѓународна соработка за да се пополнат празнините во досегашните сознанија и да се воспостават јасни научни и етички правила за заштита на професионалните астронаути, но и на сè побројните приватни патници во вселената.
Со оглед на тоа што човештвото планира долготрајно присуство на Месечината, а во иднина и мисии со човечки екипаж до Марс, разбирањето на сите последици од животот надвор од Земјата станува сè поважно. Заштитата на човечкото здравје ќе мора да ги опфати и оние биолошки процеси за кои досега се знаело премалку.
