Жителите на Пустец, каде што живее македонската заедница во Албанија, со години чекаат ветените инвестиции да станат реалност. И покрај природниот, културниот и туристичкиот потенцијал на регионот, дотраената инфраструктура и нереализираните проекти го продлабочуваат чувството на запоставеност и нееднаквост.
Жителите на Пустец повторно, јавно и преку законски утврдените процедури, укажуваат дека постои хроничен недостиг од јавни инвестиции во регионите каде што живее македонската заедница. Иако областа се наоѓа во срцето на Националниот парк Преспа и поседува извонреден природен и културен потенцијал, патиштата остануваат дотраени, а инфраструктурните проекти – недовршени или само на хартија.
„Секојдневно се соочуваме со проблеми при движењето, а тоа директно го попречува развојот на туризмот и економијата“, вели жител на Пустец, кој инсистира да остане анонимен.
Пустец преименуван во Ликенас, па повторно вратен во Пустец
Македонците во Пустец со векови ги зачувале својот јазик, вера и култура, и покрај честите асимилациски притисоци. Во времето на комунизмот, името на општината било променето во „Ликенас“, но во 2013 година државата повторно го вратила оригиналното име – Пустец.
„Ние сме Македонци, но истовремено и граѓани на Албанија. Имаме право на исти инвестиции како и сите други“, додава друг жител, нагласувајќи дека прашањето не е само економско, туку и прашање на еднаквост и признавање.
И покрај бројните најави за проекти – од германски програми за заштита на животната средина до европски фондови за одржлив развој – ефектите врз секојдневниот живот на луѓето во Пустец, според жителите, се минимални.
„Слушаме за милиони евра што се издвоени, но нашите патишта и понатаму изгледаат како да се од пред половина век“, вели друг анонимен соговорник.
Преспа, со своето езеро, ретките видови птици и археолошките локалитети, има потенцијал да стане една од највредните туристички дестинации во југоисточна Албанија. Но, без квалитетна инфраструктура, тој потенцијал останува неискористен.
Жителите бараат транспарентност за средствата што низ годините биле инвестирани во регионот, како и конкретен и временски определен план за рехабилитација на патиштата и развој на локалната инфраструктура.
„Развојот не може да остане само во документи и проекти, туку мора да се претвори во опипливи резултати“, велат жителите.
Достоинство преку инвестиции во сите сфери на општеството
Борбата за инвестиции, според жителите, е и борба за достоинство. Македонската заедница во Пустец инсистира дека нејзиниот идентитет не смее да биде причина за занемарување.
„Ние не бараме ништо повеќе од она што им припаѓа на сите граѓани – патишта, училишта, здравствени услуги и можности за економски развој. Тоа е наше право“, додава еден од жителите.
Пустец е хроника на опстојување и надеж. Од генерациите што го зачувале македонскиот јазик, традиција и култура, до денешните жители кои продолжуваат да ги негуваат овие вредности, оваа заедница е доказ дека идентитетот може да се зачува и во најтешки услови.
Но, желбата за опстојување на вековните огништа не е доволна ако нема услови за достоинствен живот. Затоа барањето за инвестиции не е само економска потреба, туку и барање за иднина во која Преспа ќе биде мост меѓу културите, а Пустец пример за еднаквост.
Жителите веруваат дека токму преку јавните вложувања може да се отвори патот кон развој – патишта што ќе ги поврзат населените места, училишта што ќе ја зајакнат заедницата и туристички проекти што природната убавина ќе ја претворат во економска сила.
„Ако некогаш нашите предци ја запишувале својата историја во тажни песни околу огнот, денес таа историја се запишува во бројки и извештаи. Но тие бројки мора да се претворат во патишта, училишта и здравствени услуги“, вели постар жител.
Нереализираните ветувања од Тирана го зголемуваат чувството на заборавеност
Со секој нов проект што останува само на хартија, расте чувството дека Пустец е заборавен – како да е само белешка во административните документи, а не живо место со луѓе кои секојдневно се борат за подобар живот.
Нереализираните ветувања создаваат впечаток дека гласот на локалното население не допира до центарот на одлучувањето. Но, со секое ново јавно барање за еднаквост расте и надежта дека македонската заедница ќе го добие она што го заслужува – еднаков пристап до инвестиции и еднаков третман како и сите други граѓани на Албанија.
Таа надеж не е само политичка или економска, туку и длабоко симболична: надеж дека македонската заедница во Пустец ќе биде видена и признаена и дека нејзиниот идентитет нема да биде причина за занемарување, туку мост за поврзување.
Жителите на Пустец веруваат дека нивната борба е дел од поширока приказна – за тоа како малцинските заедници во Албанија бараат да бидат третирани со достоинство и како рамноправни граѓани.
„Ние не бараме привилегии, туку само она што е нормално – патишта, училишта и здравствени услуги“, нагласуваат тие.
Токму во оваа едноставна порака се крие суштината на нивното барање: правото на инвестиции не е луксуз, туку основа за нормален и достоинствен живот.
„Илинден“-Тирана бара официјалната веб-страница на Општина Пустец да биде достапна и на македонски јазик
Македонското друштво „Илинден“-Тирана упати официјално барање до градоначалникот на Општина Пустец, претседателот на Општинскиот совет и членовите на Советот, со кое бара официјалната веб-страница на општината, покрај на албански, да биде достапна и на македонски јазик.
Иницијативата се темели на Законот бр. 96/2017 „За заштита на националните малцинства во Република Албанија“, кој ги гарантира правата на националните малцинства, вклучително и правото на употреба на нивниот јазик во комуникацијата со органите на локалната самоуправа во средините каде што традиционално живеат.
Од македонското друштво „Илинден“-Тирана истакнуваат дека овозможувањето на официјалната веб-страница на Општина Пустец и на македонски јазик ќе претставува важен чекор кон практична примена на правата на македонското национално малцинство.
Според нив, тоа ќе го подобри пристапот на граѓаните до јавните информации, ќе ја унапреди комуникацијата со локалните институции и ќе придонесе кон поголема институционална транспарентност, почитување на јазичната и културната разновидност и доследно спроведување на националните и меѓународните стандарди за заштита на правата на националните малцинства.
Барањето е доставено и до Комесарот за заштита од дискриминација, како и до Народниот правобранител на Република Албанија.
