Владата на премиерот Христијан Мицкоски уште од самиот почеток на својот мандат имаше план да ги обедини двете актуелни разузнавачки служби на Северна Македонија. Агенцијата за национална безбедност (АНБ) и Агенцијата за разузнавање (АР), кои досега функционираат одделно, се во фокусот на премиерот, кој има намера да ги спои и да функционираат како една целина.
Европската Унија веќе втора година по ред изразува забелешки дека Агенцијата за национална безбедност треба да се исели од просториите на Министерството за внатрешни работи, додека Оперативно-техничката агенција (ОТА), во која се врши техничкото посредување при следењето на комуникациите, треба да ги напушти просториите што ги дели со национален телекомуникациски оператор. Во овогодинешниот извештај, Европската комисија повторно ги евидентира двете ситуации како ризик за оперативната независност.
Главната дилема е дали ваквото обединување, кое го најавува Владата, може да го врати ризикот од злоупотреба на безбедносните служби, слично како што се случи во времето кога премиер беше Никола Груевски?, пишува „Журнал“.
## Што подразбира владиниот предлог за обединување на тајните служби?
Предлогот на Владата за обединување на тајните служби, кој во моментов се разгледува како конкретна иницијатива на Владата на Христијан Мицкоски, подразбира спојување на двете главни разузнавачки институции – Агенцијата за национална безбедност (АНБ) и Агенцијата за разузнавање (АР) – во една единствена оперативна структура.
Овој предлог носи суштински промени во административната и оперативната организација на државниот безбедносен систем. Владата тврди дека обединувањето ќе овозможи појасна и поцентрализирана поделба на надлежностите, при што надворешното разузнавање и внатрешното контраразузнавање ќе се управуваат од еден команден центар.
Наместо безбедносните информации да поминуваат низ различни институционални канали, што често предизвикува доцнења, единствената агенција би овозможила побрзо собирање, анализа и споделување на доверливите информации со клучните државни носители на одлуки.
Според владиниот предлог, новата обединета институција треба да функционира под посилен парламентарен надзор. Целта е да се спречат политичките злоупотреби и функционирањето на службите како „држава во држава“, преку зголемување на јавната одговорност и контролата од страна на собраниските комисии, пишува „Журнал“.
## Кои се ризиците од обединувањето?
Обединувањето на двете главни разузнавачки агенции (АНБ и АР) носи сериозни политички, институционални и безбедносни ризици. Главниот ризик е концентрацијата на голема безбедносна моќ на едно место.
Кога надворешното разузнавање и внатрешното контраразузнавање се управуваат од една агенција, се создава исклучително моќна структура, која може полесно да биде злоупотребена или ставена под политичка контрола од страна на власта.
Овој модел може да ја врати земјата чекор назад и да ги поткопа реформите што беа спроведени со големи напори по периодот 2015–2016 година, кога Северна Македонија беше потресена од големиот скандал со незаконското прислушување за време на претходната влада на ВМРО-ДПМНЕ. Раздвојувањето на агенциите тогаш беше направено токму со цел да се воспостават механизми на контрола и рамнотежа, кои би спречиле една институција да има целосна контрола врз сите разузнавачки активности.
Иако Владата на Мицкоски тврди дека следи модели на земји членки на НАТО, како Хрватска и САД, честите промени во институционалната структура без поширок консензус може да предизвикаат недоверба кај меѓународните партнери.
Секој сомнеж за протекување информации или нестабилност во рамките на новата служба може да влијае врз размената на доверливи податоци со сојузниците во НАТО.
## Албанците во Владата го поддржуваат проектот!
Ставот на коалицијата ВЛЕН, како дел од актуелната владина коалиција во Северна Македонија, е во поддршка на обединувањето на двете агенции.
ВЛЕН ја образложува оваа реформа како чекор кон создавање „модерна тајна служба“, ослободена од старите партиски влијанија. Сепак, ВЛЕН официјално соопшти дека со спојувањето на двете агенции ќе обезбеди позицијата заменик-директор на новата обединета агенција да му припадне на кадар од албанската заедница, пишува „Журнал“.
## Европската Унија дипломатски ги изразува своите загрижености!
Европската Унија нема цврст став или унифициран модел во однос на организациската структура на разузнавачките служби, бидејќи организацијата на разузнавањето главно е во надлежност на секоја земја членка или кандидатка поединечно. Во рамките на самата ЕУ има држави со обединети разузнавачки агенции, но и држави кои ги задржуваат одделни.
За ЕУ не е пресудно дали службите се одделни или обединети, сè додека подлежат на строга и независна демократска контрола. Брисел инсистира собраниските комисии и независните надзорни тела да имаат целосен пристап и реални механизми за спречување на злоупотребата на новата агенција за политички цели или незаконско прислушување.
По големата криза со прислушувањето во 2015 година, ЕУ, преку експертот Рајнхард Прибе, изработи строги препораки за спречување на партиската контрола врз тајните служби.
ЕУ внимателно следи дали новото обединување ќе ги наруши или поништи досегашните реформи, барајќи гаранции дека новата агенција нема повторно да доведе до опасна концентрација на моќта, каква што беше причина за претходните скандали.
Бидејќи ЕУ и Северна Македонија имаат потпишано значајни договори, како што е Партнерството за безбедност и одбрана, европските институции бараат овој транзициски процес да не ја загрози безбедноста на размената на доверливи информации. Брисел бара новата агенција да биде способна да се заштити од сајбер-напади и хибридни влијанија, особено од руско потекло, без да се создаде безбедносен вакуум за време на процесот на спојување.
Во извештајот за 2025 година, Европската комисија изречно наведе дека АНБ треба да се исели од просториите на Министерството за внатрешни работи, додека Оперативно-техничката агенција ги дели своите простории со национален телекомуникациски оператор. Во извештајот за 2026 година, Комисијата повторно ги евидентира двете состојби како ризик за оперативната независност.
Премиерот ја спомена ОТА како една од гаранциите против незаконското прислушување. Станува збор за независно тело кое, врз основа на судска наредба, обезбедува техничка врска меѓу операторите и институциите овластени за следење на комуникациите. За оваа агенција, Европската комисија бара соодветни финансиски средства и доволен број вработени, покрај забелешката во врска со нејзините простории.
Затоа, обединувањето на агенциите бара процесот да биде целосно транспарентен, проследен со јавна дебата во која ќе бидат вклучени опозицијата и експертите, како и под строг парламентарен надзор.
Прашањата поврзани со безбедноста се исклучително сериозни и чувствителни, поради што е потребна голема внимателност и темелна анализа за тоа како треба да се постапи, пишува „Журнал“, пренесува „Журнал.мк“.
поправи го јазикот и повторувањатаизбриши ги дуплите атрибуции кон Журнал
