Секоја трета смрт во Северна Македонија во 2025 година била поврзана со заболување на циркулаторниот систем. Од вкупно 20.287 смртни случаи, 34 проценти како причина ги имале заболувањата на циркулаторниот систем, што е податок на кој треба сериозно да му се посвети внимание.
Прашањето е зошто во нашата земја луѓето почесто умираат од кардиоваскуларни заболувања отколку од други болести. Причините се поврзани со начинот на живот, но значаен фактор е и долготрајниот стрес, големите финансиски проблеми, грижите на семејствата за егзистенција, како и ненавременото препознавање и лекување на симптомите кои можат да доведат до срцев или мозочен удар.
Повеќето луѓе умираат од срцеви и мозочни удари
Во рамки на Светскиот ден на срцето беа објавени загрижувачки податоци. Околу 34 проценти од смртните случаи се резултат на заболувања на циркулаторниот систем, односно заболувања поврзани со нарушувања на циркулацијата на крвта, вклучително и цереброваскуларните заболувања поврзани со протокот на крв во мозокот и други нарушувања на крвните садови.
Во 2024 година, заболувањата на циркулаторниот систем учествувале со 36,7 проценти во вкупната смртност, додека во 2025 година уделот се намалил на 34 проценти. Сепак, вкупниот број на починати лица благо се зголемил – од 20.201 на 20.287 лица.
Ако објавените и заокружени проценти се применат врз вкупниот број смртни случаи, тоа би значело приближно 7.400 смртни случаи од заболувања на циркулаторниот систем во 2024 година и околу 6.900 во 2025 година.
Земјата се соочува со сериозен проблем со висок крвен притисок
Северна Македонија и понатаму има сериозен проблем со еден од најважните ризик-фактори – високиот крвен притисок.
Последниот профил на Светската здравствена организација проценува дека во 2024 година околу 50 проценти од луѓето на возраст од 30 до 79 години во Северна Македонија имале хипертензија. Тоа значи околу 655.000 луѓе.
Околу 70 проценти од нив биле дијагностицирани, 58 проценти примале терапија, но само 26 проценти имале контролиран крвен притисок. Според истата проценка, околу 483.000 луѓе со хипертензија имале неконтролирана состојба.
Високиот крвен притисок е особено опасен затоа што често не предизвикува симптоми. Човек може со години да не знае дека има висок притисок, сè додека не дојде до сериозна компликација. Во Европа, СЗО го издвојува крвниот притисок како еден од водечките ризик-фактори за кардиоваскуларните заболувања.
Што најмногу влијае врз појавата на овие заболувања?
Основните ризик-фактори можат да се откријат многу порано и со релативно едноставни проверки – мерење на крвниот притисок, шеќерот во крвта, липидите, телесната тежина, пушењето, физичката активност и семејната историја.
Овие параметри можат да укажат на зголемен ризик од срцев удар, мозочен удар, срцева слабост и други компликации.
При болка или притисок во градите, особено доколку болката се шири кон раката, рамото, вилицата или грбот, како и при отежнато дишење, ладна пот, мачнина или ненадејна слабост, потребно е веднаш да се побара медицинска помош.
Кај мозочен удар, ненадејна слабост или вкочанетост на едната страна од телото, нејасен говор, проблеми со видот, губење на рамнотежата или силна ненадејна главоболка се предупредувачки знаци за итна медицинска интервенција.
Се поставува прашањето дали матичните лекари навремено ги откриваат заболувањата
Кардиоваскуларните заболувања можат да напредуваат без јасни симптоми, а кај некои луѓе срцевиот или мозочниот удар може да биде првиот знак дека постои проблем со крвните садови.
Затоа, проценката на ризикот пред појавата на симптомите е различна од обидот за самодијагностицирање кога лицето веќе има симптоми.
Матичните лекари треба да имаат поголема одговорност во дијагностицирањето и следењето на зголемениот крвен притисок согласно клиничките протоколи, без пациентот да мора да оди кај специјалист за секој чекор.
Кога постои медицинска индикација, матичниот лекар може да го упати пациентот на специјалистички преглед и дополнителна дијагностика.
Стресот и економските и семејните проблеми влијаат врз здравјето на срцето
Стресот и економските и семејните проблеми можат да влијаат врз кардиоваскуларното здравје. Кога организмот е изложен на долготраен емоционален притисок, тој останува во состојба на постојана готовност, што може да има негативни физички последици.
Хроничниот стрес и тешките животни околности можат да го зголемат ризикот од срцеви заболувања. Кога човек е под постојан стрес, без разлика дали причината се работата, финансиите или семејните односи, организмот постојано го активира системот на реакција „бори се или бегај“.
Тоа може да доведе до зголемување на срцевиот ритам и стеснување на крвните садови, особено при долготрајна изложеност на стрес.
Финансиските тешкотии се меѓу значајните извори на долготраен стрес. Несигурноста за иднината, долговите и тешкотиите при обезбедувањето на основните потреби можат дополнително да влијаат врз здравјето.
Луѓето со сериозни економски проблеми можат да ги одложуваат медицинските прегледи, да имаат потежок пристап до потребните лекови и поздрава исхрана. И социјалната изолација, семејните конфликти и осаменоста можат да имаат негативно влијание врз здравјето на срцето.
Политичката и социјалната нестабилност може да влијае и врз здравјето
Политичката и економската нестабилност можат да создадат дополнителен стрес кај населението. Кога граѓаните се соочуваат со неизвесност, финансиски притисоци и страв за иднината, тоа може да има последици и врз нивното физичко и ментално здравје.
Научните истражувања ја испитуваат поврзаноста меѓу силниот социјален и политички стрес и кардиоваскуларниот ризик. Одредени истражувања покажуваат дека периодите на интензивна политичка неизвесност и големи општествени промени можат да бидат проследени со зголемен број здравствени проблеми, вклучително и кардиоваскуларни настани.
Економските последици од инфлацијата, невработеноста и зголемените трошоци за живот, исто така, можат да придонесат кон финансиски стрес. Според научни податоци објавени во рамки на Националниот институт за здравје на САД (NIH/PMC), силниот финансиски стрес е поврзан со значително зголемен ризик од кардиоваскуларни проблеми.
Кога здравствениот систем е под притисок, проблемите со достапноста на лекови, долгите листи на чекање за прегледи и недостатокот на превентивни програми можат дополнително да го отежнат навременото откривање и третирање на кардиоваскуларните заболувања.
Затоа, здравјето на населението не зависи само од индивидуалните навики, туку и од условите во кои луѓето живеат, работат и го остваруваат пристапот до здравствена заштита. Намалувањето на ризик-факторите, редовните контроли и навременото лекување остануваат клучни за спречување на срцевите и мозочните удари.
