Во регион кој беше една земја четири и пол децении, денес шесте главни градови доживуваат различни демографски и економски трендови кои го обликуваат нивниот развој. Економските гранки што доминираат во овие шест градови се силно поврзани со статусот на нивната земја во регионалната и глобалната економија.
На пример, во Љубљана и Загреб, услугите, ИТ секторот, финансиите и туристичкиот сектор го формираат ‘рбетот на растот; голем број меѓународни компании и технолошки стартапи ги избираат овие градови поради стабилноста и пристапот до пазарот на трудот на ЕУ.
Во Белград, покрај услугите и финансиите, телекомуникациите, производството и логистиката играат важна улога, но инерцијата во структурните реформи е ограничување во споредба со метрополите на ЕУ. Сараево и Скопје продолжуваат да зависат од традиционалните гранки како што се градежништвото, малите и средните претпријатија во трговијата и услугите, додека Подгорица инвестира во туризмот, транспортот и банкарскиот сектор како двигатели на растот.
Инвестициите и буџетската политика се клучни за среднорочните перспективи – Љубљана и Загреб продолжуваат да ја модернизираат инфраструктурата и да ја поддржуваат иновацијата преку фондовите на ЕУ, што им дава компаративна предност. Белград е фокусиран на развој на ИТ кластери и зајакнување на производствените капацитети, но без големи инвестиции во образованието и истражувањето, тешко може да го стигне регионот на ЕУ.
Сараево и Скопје мора да ги решат демографските предизвици и емиграцијата на работната сила, што директно влијае на капацитетот на домашната економија за развој и диверзификација.
Гледајќи на среден рок, трендовите укажуваат на растечка нерамнотежа помеѓу главните градови на земјите-членки на ЕУ и оние надвор од Унијата. Љубљана и Загреб би можеле дополнително да ја зајакнат својата улога како регионални центри за иновации и инвестиции, додека Белград има потенцијал како мост помеѓу ЕУ и пазарот на Западен Балкан.
Платите се повисоки, но и трошоците
Како по правило, сите набљудувани главни градови бележат нешто повисоки просечни плати во споредба со просеците на државно ниво, но и трошоците за живот се повисоки во нив, и обично во поголем процент во споредба со споменатите зголемувања на платите.
Според најновите достапни податоци на Републичкиот завод за статистика, просечната нето плата во Белград за ноември 2025 година изнесувала 139.234 динари (приближно 1.175 евра), што е повеќе од националниот просек за повеќе од 27 илјади (111.987, односно 953 евра).
Во Хрватска, просечната нето плата во октомври изнесувала 1.668 евра, според податоците од градскиот завод за статистика. Во Северна Македонија, платата е малку под 720 евра.
Во Црна Гора, просеците за градовите и општините последен пат беа објавени во јуни. Највисока просечна нето заработка е забележана во Тиват (1.179 евра), Зета (1.139 евра) и Подгорица (1.061 евра). Секторите со највисоки плати се финансии и осигурување (1.624 евра), снабдување со електрична енергија, гас и климатизација (1.440 евра), како и бизнис со недвижности (1.345 евра). Во времето на тоа објавување, националниот просек беше 1.010 евра.
Демографски податоци
Последниот традиционален попис на населението (според класичниот метод) во Словенија беше одржан во 2002 година. После тоа, оваа земја премина на сосема нов систем, спроведувајќи пописи исклучиво врз основа на податоци од различни административни регистри и бази на податоци, со што се избегнува традиционалното попишување на терен. Според податоците на SURS, градската општина Љубљана имала 297.575 жители во 2024 година.
Загреб е најголемиот град во Хрватска, со 767.131 жители во урбаната област, врз основа на резултатите од пописот од 2021 година, со најсилен раст на нивниот број во земјата, која, исто како Србија, Северна Македонија и Босна и Херцеговина, се соочува со голем одлив на население.
Во Србија, последниот попис е спроведен во 2022 година, а според него, Белград има регистрирано население од 1.685.563 жители (околу 1,2 милиони во таканаречената метропола), што го прави убедливо најголемиот главен град од сите шест држави создадени со распадот на поранешна Југославија.
Во Босна и Херцеговина, Сараево е сигурно најголемиот град – приближно 275.524 жители живеат во неговите административни граници, додека пошироката област на Сараевскиот кантон имала 413.593 жители според пописот од 2013 година.
Според пописот во Северна Македонија од 2021 година, во Скопје живеат 526.502 жители, додека во истата година е утврдено дека главниот град на Црна Гора, Подгорица, има 179.505 жители, што е околу 30 проценти од вкупното население, пренесува Bankar.me.
