Битка за европската иднина во Стразбур: Европскиот парламент денеска гласа дали Вториот протокол со Бугарија ќе биде избришан од извештајот за Македонија. Европскиот парламент денеска на критична пленарна седница во Стразбур ќе ја изгласа конечната верзија на извештајот за напредокот на Македонија на нејзиниот пат кон Европската Унија. Овој стратешки документ, прецизно подготвен од известувачот за земјава, австрискиот европратеник Томас Вајц, стана бојно поле за едно од најчувствителните билатерални прашања меѓу Скопје и Софија – статусот и влијанието на Вториот протокол од Договорот за добрососедство со Бугарија. Во последен момент пред гласањето, Вајц поднесе клучен нов предлог – Амандман 3, со кој бара целосно бришење на контроверзниот став 73 од извештајот, потег кој предизвика вистинска политичка бура.
Зошто ставот 73 е опасна стапица за македонските евроинтеграции?
Иако на прв поглед Амандманот 3 изгледа како обична техничка измена на текстот, неговата суштина има огромна геополитичка тежина. Доколку овој амандман биде успешно изгласан од мнозинството европратеници, од финалниот текст целосно ќе исчезне директното повикување на Вториот протокол меѓу Македонија и Бугарија – документ кој официјална Софија упорно се обидува правно да го вметне како задолжителен услов во преговарачката рамка со ЕУ.
За македонската дипломатија, актуелниот став 73 претставува сериозна и долгорочна кочница. Во него децидно се бара Заедничката историска комисија меѓу двете држави да постигне „јасни и опипливи резултати“ засновани исклучиво на „објективни, автентични и докажани историски извори“.
⚠️ Опасноста од политички ќор-сокак: Доколку овој услов остане во конечната верзија на извештајот, тоа практично би значело дека секој иден европски извештај за македонскиот напредок ќе биде директно врзан за волјата и резултатите на историската комисија. Со оглед на тоа што овој процес веќе подолг период е во целосна блокада, Македонија би се нашла во перманентен лавиринт каде бугарската страна ја користи историјата како уценувачки инструмент за политички притисок врз евроинтегративниот процес.
Жестоки реакции и револт во Софија: Бугарските европратеници со сериозни закани
Токму поради обидот на Томас Вајц да го релативизира бугарскиот притисок, во Софија со сериозна вознемиреност и гнев се следи денешниот развој на настаните во Стразбур. За време на жестоката дебата во Европскиот парламент, бугарските претставници упатија низа остри критики:
Андреј Ковачев директно го нападна известувачот Вајц, истакнувајќи дека е шокиран од обидот да се отстрани овој дел од текстот: „Мотивирањето на Македонија да не ги исполнува своите јасно преземени обврски воопшто не е корисно. Протоколите се составен дел од европската рамка!“, порача тој.
Ивајло Валчев отиде чекор понатаму и во својот говор пред парламентот директно го вметна неодамнешниот инцидент со експресно уапсениот пироман во Скопје: „По палењето на две возила на бугарската амбасада во Скопје, јасно е дека таква Македонија нема место во Европската Унија сè додека темелно не ги спроведе потребните реформи“.
Станислав Стојанов пак, тврдеше дека Македонија во моментов не може да гарантира ниту основна безбедност за граѓаните на земјите членки на ЕУ и дека нејзината европска иднина мора строго да зависи од владеењето на правото.
Уставни измени, отворање на досиејата на УДБА и Коридорите 8 и 10
И покрај битката околу историскиот протокол, во актуелната верзија на извештајот на ЕУ цврсто останува јасната и непроменета порака дека Македонија мора итно да ги спроведе уставните измени (внесувањето на Бугарите во Уставот) како клучна пречка и услов за одржување на втората меѓувладина конференција со Унијата. Извештајот изразува и сериозна загриженост поради фактот што последен состанок на меѓувладината комисија бил одржан уште во далечниот јули 2022 година.
Како специфично барање во овогодишниот текст се нагласува и потребата од итно отворање на тајните архиви на поранешните југословенски комунистички служби УДБА и КОС, кои сè уште се чуваат во Скопје и Белград, со цел целосно расчистување со минатото. На економски план, извештајот позитивно ја потенцира важноста на капиталните инфраструктурни проекти, особено изградбата на Коридорот 8 и Коридорот 10, како витални артерии за регионалната економска интеграција на Балканот.
Денешното гласање во Стразбур ќе покаже дали Европскиот парламент ќе застане зад принципите на чисти европски критериуми или пак ќе дозволи историските билатерални спорови на Софија трајно да го условуваат и кочат европскиот пат на Македонија.
