Работодавачите предлагаат промена на системот на исплата, со можност платите да се пресметуваат според реално одработените часови, со цел поголема продуктивност и поправедна заработка. Но, додека работодавачите гледаат можност за поефикасна организација на трудот, синдикатите предупредуваат дека без соодветни заштитни механизми работниците може да бидат оштетени, особено при исплатата на прекувремената работа. Минималната плата од 26.046 денари, поделена на 168 работни часа, изнесува околу 155 денари за час, но останува отворено прашањето дали новиот модел ќе донесе поголема правичност или дополнителна несигурност за работниците.
Работодавачите предлагаат плаќање по час, модел што се применува во повеќе европски земји, но клучното прашање е колку вреди еден работен час во Македонија и дали новиот начин на пресметка ќе ги заштити или дополнително ќе ги обесхрабри работниците. Минималната плата од 26.046 денари, поделена со 168 работни часа, дава пресметковна саатнина од околу 155 денари. Синдикатите предупредуваат дека проблемот не е само во начинот на исплата, туку и во ниските примања и неплатената прекувремена работа.
Од бизнис-заедницата сметаат дека исплатата по час може да придонесе за поголема продуктивност, пофлексибилно работно време и подобро усогласување на работните и на семејните обврски. Но, пред евентуалното воведување на ваков модел, се наметнуваат неколку важни прашања колку вреди еден работен час во Македонија, зошто досега не се применува систем на минимална саатнина и дали плаќањето по час навистина би значело поголема заработка за работниците или, пак, би отворило простор за намалување на нивните примања.
Ангел Димитров од Организацијата на работодавачи на Македонија смета дека плаќањето по час би овозможило пореална и порамномерна пресметка на заработката, независно од бројот на работни денови и часови во месецот. Според него, и сега, работата во недела и на празници се плаќа врз основа на одработените часови, но проблемот се јавува кај минималната плата, која е утврдена на месечно ниво.
– И сега, работата во недела и на празници се плаќа врз база на работен час. Проблем има кај минималната плата, која е утврдена на месечно ниво, без разлика на бројот на часови. Во месеците кога има 23 работни дена, саатнината е пониска, а кога има помалку работни денови, таа е повисока. Поради тоа, во месеците со помалку работни часови се јавува потреба од дотации за да се достигне минималната плата кај работниците што работат по учинок. Во месеците кога има повеќе работни часови, нема потреба од дотации, бидејќи вкупната месечна заработка е повисока, изјави Димитров за весникот ВЕЧЕР.
Тој смета дека со воведувањето плаќање по час би се избегнале ваквите разлики и би се обезбедила порамномерна пресметка на вредноста на трудот во текот на годината.
– Ако се плаќа по час, пресметката ќе биде пореална, а саатнината ќе биде иста, без разлика на бројот на работни денови во месецот. Имаме сектори во кои платата не варира и е иста, независно од бројот на работни денови и работни часови, што не е правично, појасни Димитров.
Претседателот на Сојузот на стопански комори на Македонија, Горан Ѓорѓиевски, смета дека македонските работници се вредни и посветени, а подобрите економски резултати треба да се бараат преку поефикасна организација на работата. Според него, часовната исплата би овозможила поголема заработка за продуктивните работници и поголема флексибилност во распоредот на работното време. Така, еден работник би можел да работи три часа во еден ден, а пет во друг, во зависност од потребите на работодавачот и сопствените можности.
Од ССКМ предлагаат да се разгледаат искуствата од САД и европските земји што применуваат различни модели на часовна исплата.
Заменик-министерот за економија и труд, Марјан Ристески, посочува дека плаќањето според одработените часови е една од опциите што треба дополнително да се анализираат во контекст на зголемувањето на продуктивноста во јавниот и приватниот сектор. Според него, дискусијата треба да се води во Економско-социјалниот совет, со учество на надлежните институции, синдикатите и организациите на работодавачите.
За разлика од повеќе европски држави во кои минималната плата се утврдува и на час, во Македонија минималната плата е утврдена на месечно ниво. Кога месечната минимална плата од 26.046 денари ќе се подели со 168 работни часа, се добива пресметковна вредност од околу 155 денари за час. Тоа не е посебно утврдена законска минимална саатнина.
Од Сојузот на синдикатите на Македонија предупредуваат дека ниската основица влијае и врз висината на надоместоците за прекувремена работа и работа на празници. Според нив, воведувањето минимална саатнина би можело да помогне во појасното евидентирање на одработените часови и во обезбедувањето соодветна исплата.
Од ССМ посочуваат дека во приватниот сектор, дел од повисоките месечни плати се резултат на голем број прекувремени часови, па работникот може да добие повисока сума на крајот од месецот, но за значително поголем обем на работа. Како пример наведуваат работник што заработува 55.000 денари, но работи 280 часа месечно, наместо вообичаените 168.
Токму затоа, прашањето за часовната исплата не може да се сведе само на начинот на кој ќе се пресметува платата. Важно е да се утврди и колку ќе изнесува вредноста на часот, како ќе се регулираат прекувремената работа и работата на празници и какви механизми ќе гарантираат дека секој одработен час ќе биде евидентиран и платен.
Предлогот за часовна исплата доаѓа во период кога се отвораат и други прашања поврзани со работничките права, меѓу кои и можноста за намалување на бројот на неработни празници. Синдикатите предупредуваат дека реформите не треба да се насочуваат само кон поголема флексибилност за работодавачите, туку и кон повисоки плати, подобри услови за работа и посилна заштита на работниците.
Еден од клучните проблеми е непочитувањето на постојните правила за евидентирање и исплата на работното време. Затоа, покрај евентуалното воведување минимална саатнина, потребни се и поефикасни инспекциски контроли, доследно почитување на законите и колективните договори и заштита од непријавена и неплатена работа.
Дополнителен предизвик се ниските примања и неформалното вработување, кои ја прават положбата на дел од работниците уште понесигурна. Без јасни правила и ефикасна контрола, часовната исплата сама по себе не гарантира повисок животен стандард.
Предлогот засега е тема за дебата, а не усвоена промена во системот на исплата на платите. Дали моделот ќе донесе поголема флексибилност и поправедна исплата или ќе отвори простор за дополнителна несигурност, ќе зависи од конкретните правила, висината на утврдената саатнина и гаранциите за заштита на работничките права.
https://www.vecer.press/eden-chas-na-skele-chini-150-denari-dali-noviot-model-ke-im-gi-zgolemi-prihodite-na-rabotniczite/
