Номиналните плати растат, понекогаш и двоцифрено, но куповната моќ на граѓаните на Западен Балкан, од Љубљана до Анкара, расте многу побавно – а на некои места воопшто не расте, според статистичките податоци од земјите од регионот, објавени ова лето.
Разликите меѓу земјите остануваат огромни, додека во рамките на секоја поединечна земја јазот помеѓу просечната и медијанската плата го поставува прашањето колку добро статистиката го одразува животот на „просечниот“ граѓанин.
Словенија е сè уште лидер
Откако јавниот сектор забележа силен раст во јуни, заводот за статистика (SURS) забележа пад во двата сектора за јули. Просечната нето плата во јавниот сектор се намали за 82 евра, на 1.918 евра, додека бруто платата во јавниот сектор се намали за 127 евра, на 3.086 евра – пад од 4,0 проценти месечно. Во приватниот сектор, промените беа значително помали: нето платата се намали за само 2,3 евра, на 1.589 евра.
Она што претходно го објави Заводот за статистика за мај сè уште важи, дека просечната плата расте побавно од инфлацијата во одредени месеци, со реален пад од еден процент во мај во споредба со април. Актуелната политичка дебата за куповната моќ – меѓу синдикатот и комората на работодавачи во врска со интервентниот закон – продолжува, со спротивставени ставови: синдикатот ZSSS тврди дека куповната моќ нема да се зголеми, додека Стопанската комора тврди спротивното.
Сепак, економистите предупредуваат дека просекот не ја одразува фактичката состојба – куповната моќ на просечната словенечка плата, кога ќе се земат предвид трошоците за живот, останува за околу една петтина помала од просекот на Европската Унија.
Хрватска: Вработените бараат помош
На 22 септември, Државниот завод за статистика (ДЗС) објави податоци за јули 2026 година: просечната нето плата изнесуваше 1.540 евра, што е номинално еден процент помалку отколку во јуни (кога изнесуваше 1.555 евра), а 0,8 проценти помалку во реални услови. На годишно ниво, сепак беше забележан раст од 7,2 проценти во номинални услови и 3,2 проценти во реални услови. Нето платата во медиумите во јули изнесуваше 1.346 евра.
Најголемите разлики меѓу индустриите остануваат: воздушниот транспорт сè уште плаќа најмногу (2.398 евра), а производството на облека најниско (1.005 евра).
Инфлацијата повторно се забрза во август на 4,1 процент годишно (од 3,9 проценти во јули), главно поради цените на енергијата, кои пораснаа за 17,4 проценти годишно.
Луѓето не се статистика, па затоа хрватските медиуми пишуваат дека многу вработени бараат дополнителна, хуманитарна помош. Така, „Глас Истра“ пишува дека феноменот на „работничка сиромаштија“ не е апстракција, туку реалност со која се соочуваат конкретни луѓе, и ги цитира зборовите на Елса Парлов, магистер по социјална работа од Каритас на Загрепската надбискупија.
Според неа, меѓу корисниците на Каритас денес има сè повеќе вработени лица и цели семејства кои, иако имаат редовни приходи, не се во можност да ги покријат основните трошоци за живот.
Добивајте моментални известувања и ажурирања врз основа на вашите интереси. Бидете први што ќе дознаете важни приказни.
„Високите трошоци за домување, енергија и храна ги ставаат луѓето во ситуација каде што, иако работат, им е потребна помош за да живеат достоинствено. Самохраните родители, старите лица и семејствата со неколку деца се особено погодени“, рече Парлов.
Босна и Херцеговина: Потрошувачката кошничка е двојно поголема од платата
Агенцијата за статистика на БиХ објави дека просечната нето плата во јули 2026 година се зголемила на 1.732 КМ (885 евра), додека во јуни изнесувала 872, што е месечен раст од 1,5 проценти и годишен раст од 8,1 процент.
Највисоко платени се уште оние вработени во информатичко-комуникациските сектори (1.172 евра), здравството (1.158) и финансиите (1.157), додека оние во угостителската индустрија заработуваат најмалку (603).
Најимпресивните податоци доаѓаат од анализа објавена на крајот на јули 2026 година, која ја споредува просечната плата во Босна и Херцеговина со трошоците за таканаречената потрошувачка кошничка. Проценетата потрошувачка кошничка за просечно домаќинство достигнува дури 1.636 евра – речиси двојно повеќе од она што го заработува просечниот вработен.
Централната банка на БиХ наведува дека вкупната инфлација во оваа земја се забавува, а забавувањето на инфлацијата не значи дека цените паѓаат, туку само дека тие растат побавно од порано, изјави за „Дневни аваз“ Амила Пилав-Велиќ, професорка на Економскиот факултет при Универзитетот во Сараево.
„Граѓаните сè уште го чувствуваат притисокот бидејќи цените на храната, домувањето и услугите веќе достигнаа многу високо ниво, а платите не ги следеа со исто темпо. Кога инфлацијата се забавува од 6,8 на 5,6 проценти, тоа не е поевтинување – тоа значи дека зголемувањето на цените продолжува, само со малку побавен интензитет“, наведува таа.
Србија: Половина од работниците се под просекот
Републичкиот завод за статистика (РЗС) објави податоци за јули 2026 година на 25 септември: просечната нето плата изнесуваше 121.346 динари (1.030,5 евра), со реален годишен раст од 9,2 проценти.
Средната нето заработка во јули изнесувала 95.036 динари (807 евра) – што значи дека половина од вработените во Србија ja заработиле таа сума или помалку.
Дополнителна димензија на приказната дава пресметката на Центарот за пристоен живот (ЦПЖ), кој пресметал дека за 2026 година, таканаречената „жива плата“ – износот потребен за покривање на основните егзистенцијални потреби на работникот и неговото семејство – треба да изнесува 154.740 динари (1.319 евра) месечно. Според истиот извор, законската минимална плата во Србија покрива само околу 42 проценти од тој износ, а дури и најавеното зголемување на минималната плата за 2027 година сепак би останало речиси 85.000 динари под пресметаната „жива плата“.
Во претходните 24 месеци, минималната плата номинално е зголемена за 49,4 проценти, односно за 33 проценти во реалност, со што Србија ги престигна седум европски земји кога станува збор за куповната моќ на минималната плата, изјави министерката за труд, вработување, ветерани и социјални работи, Милица Ѓурѓевиќ Стаменковски.
Во изјава за телевизијата Танјуг, таа рече дека од 1 јануари 2027 година, минималната плата во Србија ќе изнесува 600 евра.
„На предлог на Министерството за труд, кое е одговорно за ова, и со одлука на Владата на Србија, минималната плата ќе изнесува 600 евра, односно 405 динари по работен час. Нема да биде минималната плата таа што ќе брои во текот на целата 2027 година, бидејќи е најавено дополнително зголемување до крајот на 2027 година, односно некаде на есен“, објасни таа.
Црна Гора: Рекорд што повеќето сектори не го достигнуваат
Заводот за статистика (МОНСТАТ) објави дека просечната нето плата во јули 2026 година изнесувала 1.037 евра – само едно евро повеќе отколку во јуни, кога беше објавено како рекорд (поради зголемување од три евра).
Куповната моќ на таа плата се намалила за 0,7 проценти во реални услови бидејќи цените се зголемиле за 0,8 проценти во истиот период.
Сепак, анализата на порталот „Инвестор“, врз основа на податоците на МОНСТАТ, покажува дека од вкупно 19 следени сектори, дури 11 имаат просечна плата пониска од националниот просек, а само три сектори – финансиски дејности, снабдување со енергија и информации – го надминуваат просекот за повеќе од 200 евра. Истата анализа наведува дека месечниот раст на платите од 0,3 проценти не успеал да го следи растот на цените во јуни, поради што реалната просечна плата во вториот квартал била за околу 1,6 проценти пониска отколку во првите три месеци од годината.
Кога станува збор за минималната плата, според податоците на Евростат за јули 2026 година, Црна Гора е на 23-то место меѓу 29 европски земји, со споредлива бруто минимална плата од 670 евра – зад Србија (743 евра), но пред Северна Македонија, Турција, Албанија, Молдавија и Украина.
Радомир Божовиќ од Сојузот на слободни синдикати за „Дан“ вели дека минималната плата во Црна Гора е зголемена двапати во последните четири години на 450, а потоа од 450 на 600 евра, но дека зголемувањето е поништено од порастот на инфлацијата.
„Специфични сме по тоа што имаме две минимални плати за оние од прво до четврто ниво на квалификација, 600 евра и 800 евра за лица со високо образование. Сепак, инфлацијата во нашата земја е висока и го потроши тоа зголемување. Речиси една година, Сојузот на слободни синдикати бара зголемување на пресметковната вредност на коефициентот што доминира и ги одредува нашите плати и бара да се зголемат коефициентите за работниците со пониско ниво на квалификација. Бидејќи со сегашните коефициенти и пресметковна вредност, не можете да достигнете до плата од 600 евра. Кога одите на боледување, таа сума е значително намалена. Затоа бараме зголемување на коефициентите за оние со најниско ниво на квалификација да имаат барем минимална плата“, вели Божовиќ.
Косово: Раст на минималната плата, но и на цената
Во рамките на буџетот за 2026 година, косовската влада објави низа мерки насочени кон животниот стандард: минималната плата беше зголемена на 425 евра од јануари, со план да достигне 500 евра до јули 2026 година, што, според владата, ќе им користи на околу 150.000 работници во приватниот сектор. Во истото соопштение се најавува воведување на „тринаесеттата плата“ за сите вработени во јавниот сектор и зголемување на минималната пензија од 120 на 150 евра.
Паралелно со овие мерки, Косовската агенција за статистика (ASK) бележи зголемување на трошоците за живот: индексот на цените на производителите се зголеми за 2,3 проценти во првиот квартал од 2026 година во споредба со претходниот квартал, а за 7,9 проценти на годишно ниво, при што најголемите скокови се забележани во водоснабдувањето, производството на пијалоци и индустријата за хартија.
Албанија: Половина од работниците сè уште имаат плата под 60.000 леки
Албанскиот институт за статистика ИНСТАТ објави податоци за вториот квартал од 2026 година: просечната бруто плата се зголемила на 92.150 леки (околу 1.000 евра, односно 880 евра нето), што е раст од 9,8 проценти годишно.
Највисоко платени се вработените во финансиите и осигурувањето (187.267 леки), по што следат информациите и комуникациите (143.528 леки).
Податоците исто така покажуваат дека пазарот на трудот останува длабоко поделен: повеќе од една четвртина од вработените се регистрирани со минимална плата, додека во исто време групата на оние кои заработуваат повеќе од 120.000 леки mja расте.
