Додека Скопје и Софија повторно разговараат за своите разлики, од Брисел стигна порака која вреди да се прочита пошироко од дневната политика.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос во Софија не зборуваше само за железница, патишта и гранични премини. Таа ја постави Бугарија во една многу поширока европска географија: како порта кон Црното Море и Турција, додека Западен Балкан има клучна поврзувачка улога.
„Бугарија е порта кон Европа за регионот на Црното Море, како и за Турција. Западен Балкан игра многу важна поврзувачка улога тука“, порача Кос на меѓународната конференција за Коридор 8 во Софија.
Тоа е реченица која за Македонија има многу поголемо значење отколку што изгледа на прв поглед.
Затоа што во оваа европска слика Македонија не е само земја што треба да ја заврши својата железница до Бугарија.
Македонија е простор низ кој Европа треба да се поврзе.
Коридорот 8 повеќе не е само македонско-бугарска работа
Со години Коридор 8 во Македонија најчесто го гледаме како национален инфраструктурен проблем: кога ќе стигне пругата до Крива Паланка, кога ќе се заврши тунелот, дали Бугарија ќе ја изгради својата делница и кој е виновен што работите доцнат.
И сето тоа е важно.
Но европската перспектива е многу поширока.
Коридор 8 е дел од трансевропската транспортна мрежа и го поврзува Јадранот со Црното Море преку Албанија, Северна Македонија и Бугарија. Европската комисија источниот дел на железничкиот коридор во Македонија го третира како стратешка инфраструктура, а делницата од Крива Паланка до бугарската граница е определена како водечки проект во рамките на Global Gateway.
Оттука, тунелот кај Деве Баир не е само тунел меѓу две соседни држави.
Тој е врска во европската мрежа.
И токму затоа денешната порака од Софија е интересна.
Кос ја прошири картата
Кос денеска зборуваше за повеќе од 130 инфраструктурни проекти што се реализираат во Западен Балкан – нови патишта, железници и подобрување на граничните премини.
Но веднаш потоа ја прошири сликата.
Нејзината визија, како што самата кажа, е многу поширока од инфраструктурата: еден ден целиот Западен Балкан да биде дел од „нашата Европа“.
Тогаш границите и патиштата, според неа, нема да го имаат истото значење, бидејќи ќе станува збор за „една Европа што работи заедно“.
Тоа е суштинската европска логика.
Прво се градат коридорите за да ги поврзат земјите. Потоа се намалува значењето на самите граници. На крајот, инфраструктурата станува физичка основа на заедничкиот европски простор.
За Македонија ова е важна промена во перспективата.
Ние премногу често го гледаме Коридор 8 како проект што треба да го завршиме за да не нè обвинуваат дека доцниме.
Брисел го гледа и како проект со кој Македонија станува дел од една поголема европска мрежа.
Бугарија ја добива улогата на порта
Ако Кос ја нарекува Бугарија „порта кон Европа“ за Црното Море и Турција, тогаш нејзината географска позиција добива нова тежина.
Бугарија е членка на ЕУ и НАТО, има излез на Црното Море и претставува една од копнените врски на Унијата со Турција.
А токму Турција денес станува уште еден важен дел од приказната.
Утре Кос ќе присуствува во Едирне на отворањето на делницата Черкезќој–Капикуле од железничката линија Халкали–Капикуле, која го поврзува Истанбул со бугарската граница. Проектот добил 275 милиони евра грант од ЕУ и Европската комисија го опишува како прв резултат на пошироката европска агенда за поврзување што ги поврзува Европа, Турција, Јужен Кавказ и Централна Азија.
Тоа е веќе сосема друга карта.
Од едната страна е Турција.
Од другата е Црното Море.
На средина е Бугарија.
А западно од Бугарија се Македонија и Албанија, преку кои Коридор 8 стигнува до Јадранот.
Во таква карта Македонија повеќе не е слепо црево на Балканот. Таа може да биде врска.
Но само ако ја изгради врската.
И тука доаѓа македонскиот проблем
Ова е можеби најважниот дел од приказната.
Македонија може да има огромна географска предност, но географијата сама по себе не носи економска или политичка корист.
Потребна е инфраструктура.
Потребни се железници.
Потребни се гранични премини што функционираат.
Потребни се енергетски и дигитални врски.
И, пред сè, потребна е политичка способност соседите да работат заедно.
Токму затоа денешната конференција во Софија се случи во интересен момент: на истото место каде што се зборува за стратешкото значење на Коридор 8, Муцунски и Петрова разговараа за односите меѓу Македонија и Бугарија.
Политичката недоверба и инфраструктурната поврзаност повеќе не можат лесно да се одвојат.
Зашто не можете да изградите европски коридор со затворени политички канали.
Коридорот има и безбедносна димензија
Има уште еден елемент што не треба да се занемари.
Бугарската министерка Петрова денеска порача дека Коридор 8 треба да се гледа во целина и дека неговото значење не е само транспортно, туку и енергетско и поврзано со воената мобилност. Таа кажа дека Бугарија има политичка волја проектот да се движи кон целта за завршување на клучните делови до 2032 година.
Тоа покажува дека европските коридори во денешната Европа не се само прашање на побрзо патување и поевтин транспорт.
По руската агресија врз Украина и со растечкото безбедносно значење на Црното Море, инфраструктурата добива и стратешка функција.
Европската комисија веќе го потврдува токму тоа: источниот дел на Коридор 8 е дел од европската транспортна мрежа и има поддршка преку Global Gateway, додека неговото поврзување со Бугарија се третира како проект од значење за поширокиот регион и ЕУ.
Македонија има избор: транзитна земја или европска врска
Затоа Коридор 8 треба да престане да се третира како уште еден проект од списокот на инфраструктурни ветувања.
Прашањето е многу поголемо.
Каква Македонија сакаме да бидеме во новата европска географија?
Земја низ која само поминуваат возови и камиони?
Или земја која од својата географска положба ќе направи економска предност – со логистика, индустриски зони, трговија, енергетски врски, дигитална инфраструктура и нови инвестиции?
Европа веќе ја црта картата.
Кос денеска ја опиша Бугарија како порта, Турција како важна врска со Европа, Црното Море како стратешки простор, а Западен Балкан како поврзувачки регион.
Во таа карта Македонија има едно од најважните места – но само ако Коридор 8 навистина стане коридор, а не вечна недовршена пруга.
И тука е иронијата.
Во Скопје и Софија сè уште разговараме за тоа што нè разделува.
Во Брисел веќе зборуваат за инфраструктурата што треба да нè поврзе.
Можеби токму тоа е најважната порака од денешна Софија.
Европа не ја гледа Македонија само како проблем што треба да го реши во процесот на проширување. Ја гледа и како дел од географијата што треба да ја поврзе Европа со Црното Море, Турција и Западен Балкан.
А Коридор 8 е една од тие врски.
Прашањето е само дали Македонија ќе успее да биде дел од неа навреме.
