Во 1947 година, тогашната Федеративна Народна Република Југославија го усвои Првиот петгодишен план со цел брза обнова и трансформација на земјата разурната од војната – од претежно аграрна во индустриска држава. Планот беше силно инспириран од советскиот модел на планска економија.
Главни цели на планот
Брза индустријализација – развој на тешката индустрија, рударството, енергетиката и металургијата.
Реконструкција на инфраструктурата уништена од војната – железници, патишта, мостови, фабрики и рудници.
Зголемување и механизација на земјоделското производство.
Електрификација и изградба на нови хидроелектрани и термоцентрали.
Развој на сообраќајни и производствени капацитети.
Зголемување на вработеноста и обука на стручниот кадар.
Планот предвидуваше петкратно зголемување на индустриското производство во споредба со нивото пред војната, додека земјоделството требаше да расте побавно.
Имплементација
Државата имаше доминантна улога: фабриките, рудниците, банките и голем дел од земјиштето беа под државна контрола. Производството и инвестициите се водеа со централен план.
Особено важни беа младинските работни акции – десетици илјади млади учествуваа во изградбата на железници, патишта и насипи. Најпознат проект беше пругата Брчко–Бановиќи, завршена во 1946 година.
Резултати и проблеми
Достигнувања:
Голем чекор во индустријализацијата.
Обновени производствени капацитети и инфраструктура.
Изградени нови индустриски објекти и електрани.
Зголемено вработување и создавање индустриски работници.
Проблеми:
Планот беше премногу амбициозен и често нереализиран.
Недостиг на стоки за широка потрошувачка.
Недостиг на храна и низок животен стандард.
Земјоделството заостануваше зад индустријата.
Развојот се финансираше со мобилизација на домашни ресурси и интензивна работна сила.
Историски контекст
Големата пресвртница беше конфликтот Тито–Сталин во 1948 година. Југославија раскина со советскиот блок и постепено го напушти моделот на централно планирање, преминувајќи кон сопствен социјалистички модел со работничко самоуправување и децентрализација.
Заклучок
Првиот петгодишен план беше огромен државен потфат со кој Југославија се обиде за кратко време да ја обнови земјата и да ја индустријализира. Постигнати беа големи инфраструктурни и индустриски промени, но со високи социјални трошоци и бројни проблеми во имплементацијата.
